अल्पकालीन संतुलन म्हणजे असा कालावधी, ज्यात उद्योग संस्था तिच्या उत्पादनासाठीचे काही घटक बदलू शकत नाही (उदा. यंत्रसामग्री, इमारत) तर काही घटक बदलू शकते (उदा. कच्चा माल, कामगार). या काळात उद्योग संस्था आपला नफा अधिकतम करण्याचा किंवा तोटा कमीत कमी करण्याचा प्रयत्न करते.

अल्पकाळात उद्योग संस्थेचे संतुलन खालील दोन अटी पूर्ण झाल्यावर साध्य होते:

1. सीमांत प्राप्ती (Marginal Revenue - MR) = सीमांत खर्च (Marginal Cost - MC): संतुलनासाठी ही पहिली आणि सर्वात महत्त्वाची अट आहे. याचा अर्थ, उत्पादनाच्या एका अतिरिक्त युनिटमधून मिळणारी अतिरिक्त प्राप्ती (MR) आणि ते युनिट तयार करण्यासाठी लागणारा अतिरिक्त खर्च (MC) समान असावा. या बिंदूनंतर उत्पादन केल्यास नफा कमी होतो किंवा तोटा वाढतो.

2. सीमांत खर्च वक्र (MC Curve) सीमांत प्राप्ती वक्राला (MR Curve) खालून छेदतो: याचा अर्थ, MR=MC बिंदूनंतर, MC वक्र MR वक्राच्या वर असला पाहिजे. हे दर्शवते की त्या बिंदूनंतर उत्पादन वाढवल्यास सीमांत खर्च सीमांत प्राप्तीपेक्षा जास्त होईल, ज्यामुळे नफा कमी होईल.

अल्पकाळात, या अटी पूर्ण झाल्यानंतर उद्योग संस्था तीनपैकी कोणतीही स्थिती अनुभवू शकते:

1. अतिरिक्त नफा (Supernormal Profit / Abnormal Profit):

   जर संतुलनाच्या बिंदूवर (जेथे MR = MC) सरासरी प्राप्ती (Average Revenue - AR) सरासरी खर्चापेक्षा (Average Cost - AC) जास्त असेल (AR > AC), तर उद्योग संस्थेला अतिरिक्त नफा मिळतो. याचा अर्थ कंपनीला तिच्या सर्व खर्चांव्यतिरिक्त (सामान्य नफा समाविष्ट असलेला) अधिक नफा मिळत आहे.

2. सामान्य नफा (Normal Profit):

   जर संतुलनाच्या बिंदूवर (जेथे MR = MC) सरासरी प्राप्ती (AR) सरासरी खर्चाएवढी (AC) असेल (AR = AC), तर उद्योग संस्थेला सामान्य नफा मिळतो. सामान्य नफा म्हणजे उद्योजकाला उद्योगात राहण्यासाठी आवश्यक असणारी किमान प्राप्ती, जी उत्पादन खर्चाचाच एक भाग मानली जाते. या स्थितीत उद्योजक ‘ना नफा ना तोटा’ परिस्थितीत असतो.

3. तोटा (Losses):

   जर संतुलनाच्या बिंदूवर (जेथे MR = MC) सरासरी प्राप्ती (AR) सरासरी खर्चापेक्षा (AC) कमी असेल (AR < AC), तर उद्योग संस्थेला तोटा होतो. मात्र, अल्पकाळात जर उद्योग संस्था आपला सरासरी परिवर्तनशील खर्च (Average Variable Cost - AVC) भरून काढू शकत असेल, तर ती उत्पादन चालू ठेवू शकते. कारण उत्पादन बंद केल्यास तिला तिच्या स्थिर खर्चांचा (Fixed Costs) संपूर्ण तोटा सहन करावा लागेल. जर AR, AVC पेक्षा कमी असेल, तर उद्योग संस्था उत्पादन बंद करेल, कारण तिला परिवर्तनशील खर्चही भरून काढता येत नाही.

थोडक्यात, अल्पकाळात उद्योग संस्था MR=MC ही अट पूर्ण करून आपला नफा जास्तीत जास्त करण्याचा किंवा तोटा कमीत कमी करण्याचा प्रयत्न करते. उत्पादनाचे प्रमाण ठरवण्यासाठी स्थिर घटक मर्यादित असतात आणि केवळ परिवर्तनशील घटकांमध्ये बदल करता येतो.