अंदाजपत्रक (Budget) म्हणजे काय?

अंदाजपत्रक म्हणजे आगामी काळात अपेक्षित असलेले उत्पन्न आणि खर्च यांचा अंदाजे तपशील असतो. हे एक प्रकारचे आर्थिक नियोजन असते, जे विशिष्ट कालावधीसाठी तयार केले जाते. यात किती पैसे जमा होतील आणि ते कोणत्या कामांसाठी खर्च करायचे आहेत, याचा आराखडा असतो.

अंदाजपत्रकाचे मुख्य उद्देश:

• उत्पन्न आणि खर्चाचा ताळमेळ राखणे.
• आर्थिक उद्दिष्टे निश्चित करणे आणि ते साध्य करण्यासाठी योजना बनवणे.
• खर्चावर नियंत्रण ठेवणे आणि अनावश्यक खर्च टाळणे.
• भविष्यातील आर्थिक गरजांसाठी तयारी करणे.

अंदाजपत्रकाचे प्रकार:

1. शून्य-आधारित अंदाजपत्रक (Zero-Based Budgeting): प्रत्येक खर्चाचे नव्याने मूल्यांकन करून तयार केलेले अंदाजपत्रक.
2. उत्पन्न-आधारित अंदाजपत्रक (Revenue-Based Budgeting): अपेक्षित उत्पन्नावर आधारित खर्चाची योजना.
3. कार्यात्मक अंदाजपत्रक (Functional Budgeting): विशिष्ट कार्यांसाठी तयार केलेले अंदाजपत्रक.

अंदाजपत्रकाचे फायदे:

• आर्थिक शिस्त लागते.
• बचत करण्याची सवय लागते.
• आर्थिक नियोजन सुधारते.