प्रतिभूतींवरील व्याजराहित विक्री (Stripped Securities):

व्याजराहित विक्री म्हणजे रोख्यांवरील (Bonds) भविष्यकालीन व्याज आणि मुद्दल (Principal amount) वेगवेगळे करून त्यांची स्वतंत्रपणे विक्री करणे.

हे कसे काम करते:

• रोख्याचे विभाजन: प्रथम, रोख्याचे दोन भाग केले जातात:
  • व्याज घटक: रोख्यावर मिळणारे नियमित व्याज.
  • मुद्दल घटक: रोख्याची अंतिम मुद्दल परतफेड.
• स्वतंत्र विक्री: मग हे दोन्ही घटक स्वतंत्रपणे विकले जातात. गुंतवणूकदार त्यांच्या गरजेनुसार फक्त व्याज घटक किंवा फक्त मुद्दल घटक खरेदी करू शकतात.

उदाहरण:

समजा, एका कंपनीने १० वर्षांसाठी १,००० रुपयांचा रोखा जारी केला आहे, ज्यावर वार्षिक व्याज १०% आहे. व्याजराहित विक्रीमध्ये, हा रोखा खालीलप्रमाणे विभागला जाईल:

• व्याज घटक: दरवर्षी मिळणारे १०० रुपये व्याज (१०% प्रमाणे).
• मुद्दल घटक: १० वर्षांनंतर मिळणारे १,००० रुपये.

गुंतवणूकदार फक्त व्याज घटक खरेदी करू शकतात, ज्यामुळे त्यांना पुढील १० वर्षांसाठी दरवर्षी १०० रुपये मिळतील. किंवा, ते फक्त मुद्दल घटक खरेदी करू शकतात, ज्यामुळे त्यांना १० वर्षांनंतर १,००० रुपये मिळतील.

याचे फायदे:

• गुंतवणूकदारांना निवड: गुंतवणूकदारांना त्यांच्या गरजेनुसार आणि वेळेनुसार गुंतवणूक करण्याची संधी मिळते.
• जोखीम व्यवस्थापन: व्याजदर आणि मुद्दल परतफेडीच्या दृष्टीने जोखीम विभागता येते.

हे कोणासाठी उपयुक्त:

• ज्यांना नियमित उत्पन्नाची गरज आहे.
• ज्यांना विशिष्ट मुदतीनंतर मोठी रक्कम हवी आहे.

व्याजराहित विक्री रोख्यांच्या बाजारात लवचिकता (Flexibility) आणि विविधता (Diversity) आणते.