रोखे बाजार
कर्जरोखे प्रमाणपत्र (Debenture Certificate): संकल्पना
कर्जरोखे प्रमाणपत्र हे कंपनीने घेतलेल्या कर्जाची पावती असते. जेव्हा एखादी कंपनी कर्जरोख्यांद्वारे (Debentures) कर्ज उभारते, तेव्हा ती गुंतवणूकदारांना हे प्रमाणपत्र जारी करते. या प्रमाणपत्रात कंपनीचे नाव, कर्जरोख्याची रक्कम, व्याजदर आणि परतफेडीची अंतिम तारीख यासारख्या महत्त्वाच्या गोष्टी नमूद केलेल्या असतात.
महत्त्वाचे मुद्दे:
- कर्जाची पावती: हे प्रमाणपत्र दर्शवते की कंपनीने गुंतवणूकदाराकडून कर्ज घेतले आहे.
- व्याजदर: कर्जरोख्यावर किती व्याज मिळेल हे नमूद केलेले असते.
- परतफेड: कंपनी कर्जरोख्याची रक्कम कधी परत करेल, याची अंतिम तारीख दिलेली असते.
- सुरक्षितता: काही कर्जरोखे सुरक्षित (Secured) असतात, म्हणजे जर कंपनी कर्ज फेडू शकली नाही, तर गुंतवणूकदारांना कंपनीच्या मालमत्तेवर हक्क मिळवता येतो. याउलट, असुरक्षित (Unsecured) कर्जरोख्यांमध्ये मालमत्तेची सुरक्षा नसते.
उदाहरण:
समजा, ‘ABC कंपनी’ने 10% व्याजदराने 5 वर्षांसाठी कर्जरोखे जारी केले. जर तुम्ही 10,000 रुपयांचे कर्जरोखे खरेदी केले, तर तुम्हाला एक प्रमाणपत्र मिळेल. त्यावर तुम्हाला दरवर्षी 10% व्याज मिळेल आणि 5 वर्षांनंतर कंपनी तुम्हाला तुमचे 10,000 रुपये परत करेल.
गुंतवणूकदारांसाठी फायदे:
- निश्चित उत्पन्न: गुंतवणूकदारांना नियमितपणे व्याज मिळत असल्याने निश्चित उत्पन्न मिळते.
- सुरक्षितता: सुरक्षित कर्जरोखे गुंतवणुकीसाठी अधिक सुरक्षित मानले जातात.
कंपन्यांसाठी फायदे:
- कर्ज उभारणी: कंपन्यांना कर्जरोख्यांद्वारे भांडवल उभारता येते.
- लवचिक परतफेड: कंपन्यांना परतफेडीच्या अटी त्यांच्या सोयीनुसार ठरवता येतात.
अधिक माहितीसाठी, आपण खालील वेबसाइटला भेट देऊ शकता: इन्वेस्टोपेडिया - डिबेंचर (इंग्रजीमध्ये)
कर्जरोखे प्रमाणपत्र (Debenture Certificate) म्हणजे कंपनीने घेतलेल्या कर्जाची कबुली देणारा आणि कर्जाची परतफेड करण्याची अट दर्शवणारा एक औपचारिक दस्तऐवज होय.
कर्जरोखे प्रमाणपत्रात खालील गोष्टी नमूद असतात:
- कंपनीचे नाव
- कर्जरोख्याची किंमत
- व्याज दर
- परतफेडीची तारीख
- सुरक्षितता (असल्यास)
कर्जरोख्यांचे प्रकार:
- सुरक्षित कर्जरोखे (Secured Debentures): हे कर्जरोखे कंपनीच्या मालमत्तेवर सुरक्षित असतात.
- असुरक्षित कर्जरोखे (Unsecured Debentures): हे कर्जरोखे सुरक्षित नस्तात.
- परिवर्तनीय कर्जरोखे (Convertible Debentures): हे कर्जरोखे विशिष्ट कालावधीनंतर शेअर्समध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकतात.
अधिक माहितीसाठी: इन्व्हेस्टोपीडिया (Investopedia)
प्रतिभूतींवरील व्याजराहित विक्री (Stripped Securities):
व्याजराहित विक्री म्हणजे रोख्यांवरील (Bonds) भविष्यकालीन व्याज आणि मुद्दल (Principal amount) वेगवेगळे करून त्यांची स्वतंत्रपणे विक्री करणे.
हे कसे काम करते:
- रोख्याचे विभाजन: प्रथम, रोख्याचे दोन भाग केले जातात:
- व्याज घटक: रोख्यावर मिळणारे नियमित व्याज.
- मुद्दल घटक: रोख्याची अंतिम मुद्दल परतफेड.
- स्वतंत्र विक्री: मग हे दोन्ही घटक स्वतंत्रपणे विकले जातात. गुंतवणूकदार त्यांच्या गरजेनुसार फक्त व्याज घटक किंवा फक्त मुद्दल घटक खरेदी करू शकतात.
उदाहरण:
समजा, एका कंपनीने १० वर्षांसाठी १,००० रुपयांचा रोखा जारी केला आहे, ज्यावर वार्षिक व्याज १०% आहे. व्याजराहित विक्रीमध्ये, हा रोखा खालीलप्रमाणे विभागला जाईल:
- व्याज घटक: दरवर्षी मिळणारे १०० रुपये व्याज (१०% प्रमाणे).
- मुद्दल घटक: १० वर्षांनंतर मिळणारे १,००० रुपये.
गुंतवणूकदार फक्त व्याज घटक खरेदी करू शकतात, ज्यामुळे त्यांना पुढील १० वर्षांसाठी दरवर्षी १०० रुपये मिळतील. किंवा, ते फक्त मुद्दल घटक खरेदी करू शकतात, ज्यामुळे त्यांना १० वर्षांनंतर १,००० रुपये मिळतील.
याचे फायदे:
- गुंतवणूकदारांना निवड: गुंतवणूकदारांना त्यांच्या गरजेनुसार आणि वेळेनुसार गुंतवणूक करण्याची संधी मिळते.
- जोखीम व्यवस्थापन: व्याजदर आणि मुद्दल परतफेडीच्या दृष्टीने जोखीम विभागता येते.
हे कोणासाठी उपयुक्त:
- ज्यांना नियमित उत्पन्नाची गरज आहे.
- ज्यांना विशिष्ट मुदतीनंतर मोठी रक्कम हवी आहे.
व्याजराहित विक्री रोख्यांच्या बाजारात लवचिकता (Flexibility) आणि विविधता (Diversity) आणते.