औंध हे ब्रिटिश भारतातील एक मराठा संस्थान होते. हे संस्थान सध्याच्या महाराष्ट्र राज्यात सातारा जिल्ह्यामध्ये आहे.

स्थापना:

• औंध संस्थानची स्थापना 1699 मध्ये शंकराजी नारायण सचिवांनी केली. ते छत्रपती राजाराम महाराजांचे सचिव होते.

राजधानी:

• औंधची राजधानी औंध शहर होती, जे सध्या सातारा जिल्ह्यातील एक तालुका आहे.

प्रशासन:

• औंध संस्थानावर भोसले घराण्यातील सरदारांचे राज्य होते.
• या संस्थानाचे स्वतःचे प्रशासन, सैन्य आणि न्यायालय होते.

लोकसंख्या:

• 1941 च्या जनगणनेनुसार औंध संस्थानाची लोकसंख्या सुमारे 1,08,687 होती.

merger / विलीनीकरण:

• 1948 मध्ये औंध संस्थान भारतीय संघराज्यात विलीन झाले.

औंध संस्थानचे महत्त्व:

• औंध संस्थान हे शिक्षण, कला आणि संस्कृतीसाठी ओळखले जाते.
• या संस्थानाने अनेक समाजसुधारणा आणि विकासकामे केली.

वि. स. तथा अप्पासाहेब पंत:

• वि. स. तथा अप्पासाहेब पंत हे औंध संस्थानचे शेवटचे शासक होते.
• ते एक तत्वज्ञानी, मुत्सद्दी आणि स्वातंत्र्यसैनिक होते.
• त्यांनी औंध संस्थानात अनेक सुधारणा केल्या.

औंध प्रयोग:

• अप्पासाहेब पंत यांनी औंधमध्ये 'औंध प्रयोग' नावाचा एक लोकशाही प्रयोग सुरू केला.
• या अंतर्गत, त्यांनी ग्रामपंचायतींना अधिकार दिले आणि लोकांना स्वराज्य दिले.

संदर्भ:

• विकिपीडिया: औंध संस्थान