गालफुगी ऊर्फ गालगुंड हा पॅरामिक्झोव्हायरस या विषाणूमुळे होणारा एक संसर्गजन्य आजार. हिवाळ्यात अन् वसंत ऋतूत याचे प्रमाण अधिक असते. सुदैवाने या आजाराचा प्रतिबंध करणारी ‘एमएमआर’ नावाची अत्यंत प्रभावी लस उपलब्ध आहे. या लसीच्या वापराने विकसित देशातून जवळजवळ हद्दपार होत चाललेला हा आजार आपल्याकडे मोठ्या प्रमाणात आढळतो. गालफुगी हा आजार छोट्या मुलापासून मोठ्या मुलांपर्यंत कुणालाही सहज होऊ शकतो. विशेषकरून शाळकरी मुलांत त्याचे प्रमाण अधिक असते. 5 ते 9 वर्षे वयोगटात सामान्यत: आढळणा-या या आजाराचे वैशिष्ट्य म्हणजे कानामागे असलेला पॅरोटीड नावाच्या लाळ तयार करणा-या ग्रंथीला येणारी सूज, हे आहे.
सुरुवात सर्दीने होते. थोड्याच दिवसात कानामागे सूज येते. एक ते दोन आठवड्यांपर्यंत हा आजार छळत राहतो. क्वचितप्रसंगी गालगुंडामुळे आरोग्याच्या गंभीर समस्या निर्माण होऊ शकतात. श्रवणशक्ती कमी होणे, मेंदू किंवा हदय, मूत्रपिंडे किंवा सांध्यांना सूज येणे, या आजाराच्या गुंतागुंती होत. काही मुलांच्या टेस्टीजला सूज येऊ शकते. स्वादुपिंड सुजल्यास कमालीची पोटदुखी होऊ शकते. या आजाराचा फैलाव हवेमार्फत होत असतो. या आजाराचा संसर्ग झालेल्या रुग्णाच्या संपर्कात आल्याने त्याच्या श्वसनावाटे, शिंका, खोकला किंवा बोलण्यानेही हा आजार निरोगी मुलांना होतो. या आजाराची लक्षणे दिसून येण्यापूर्वी सुमारे आठवडाभर आधीच या आजाराला कारणीभूत ठरणारे विषाणू आढळतात, तर पॅरोटीड ग्रंथीला सूज आल्यापासून साधारणत: 7 दिवस हा रुग्ण इतरांना संसर्ग पोहोचवू शकतो. पण आजार होण्यापूर्वी 1-2 दिवस आणि सूज आल्यानंतर 5 दिवस या आजाराची बाधा दुस-यांना होण्याची शक्यता सर्वाधिक असते. कधी कधी या आजाराचा दुष्परिणाम थायरॉइड ग्रंथी, यकृत व स्त्रीबीज कोषावरही दिसून येतो. हे विषाणू शरीरात घुसल्यावर साधारणत: 12 ते 25 दिवसात या आजाराची लक्षणे दिसून येतात. या आजाराचे स्वरूप तसे सौम्य असले तरी कधी कधी त्यामुळे गंभीर गुंतागुंती होऊ शकतात.
 हा आजार झाल्यानंतर तो पूर्णपणे बरा होईपर्यंत मुलांना शाळेत न धाडणे श्रेयस्कर ठरते. मुलांनी आईवडील सांगतील ती डॉक्टरांनी दिलेली औषधी नियमितपणे घ्यावीत. पातळ अन्नपदार्थ, मीठ-साखर पाणी, सरबत असे द्रवपदार्थ थोडे थोडे पण खूप वेळा घ्यावेत. सूज आलेल्या भागावर बर्फाने शेकल्यास बरे वाटू लागते. विषाणूमुळे होणा-या या आजारावर निश्चित असे उपचार नाहीत. पण त्याचा प्रतिबंध करण्यासाठी एमएमआर ही लस मूल 15 महिन्यांचे झाल्यावर घेणे उत्तम.