2 उत्तरे
2
answers
नमस्कार, हायड्रोपोनिक चारा म्हणजे काय आणि त्याचे उत्पादन कसे करावे?
5
Answer link
☙हायड्रोपोनिक्स चारा म्हणजे काय?हायड्रोपोनिक्स 🌿चारा म्हणजे मातीशिवाय मका, गहू, बाजरी, ज्वारी, बार्ली किंवा तत्सम पिकांपासून हायड्रोपोनिक्स तंत्राचा वापर करून कमी जागेत व कमी पाण्याच्या मदतीने हिरवा चारा निर्माण करणे. 🌿हायड्रोपोनिक्स चारा तयार करण्यासाठी🌿 हायड्रोपोनिक्स यंत्र (हरितगृह) चारा पिके ( मका,गहू,बाजरी, इत्यादी), प्लास्टिक ट्रे (साधारण ३ x २ फूट) पाणी देण्याची यंत्रणा(मिनी स्पिंकलर किंवा ऑगर सिस्टम व टाईमर) ची आवश्यकता असते. या पद्धतीत फक्त ७ ते ८ दिवसात (२५ते ३० से. मी. उंचीचा) चारा तयार होतो. साधारण ५० चौ. फूट जागेत एक वर्षात ३६ हजार ५०० किलो चारा तयार होतो. यासाठी वर्षाला ३६ हजार ५०० लिटर पाणी लागते. जनावरांच्या गोठ्याजवळ युनिट असल्यासखर्च अत्यल्प होऊ शकतो. या तंत्रज्ञानाअंतर्गत चारा निर्मिती करताना कमी मजूर लागतात तसेच मशागतीची आवश्यकता भासत नसल्यामुळे लागवडीवर कमी खर्च होतो. ट्रेमध्ये पाण्याचा वापर करून चारापिक घेणे शक्य असल्यामुळे कमी जागेत अशाप्रकारे चारा निर्मिती करणे शक्य होते. यामुळे शेत जमिनीवर इतर नगदी पिक घेणे शक्य होते.हायड्रोपोनिक्स चारा निर्मिती:हायड्रोपोनिक्स चारायंत्र हे परदेशी बनावटीचे व महागडे असल्यामुळे भारतीय शेतकऱ्यांना परवडणारे नाही. परंतु ते भारतीय बनावटीनुसार उपलब्ध साधन – सामग्रीचा (बांबू, तट्ट्या, प्लास्टिक ट्रे, ५० टक्के शेडनेट व प्लास्टिक ट्रे यांचा वापर करून साधारण ७२ चौ. फूटजागेत बसतील अशा २५ x १० x १० फूट अवघ्या१५ हजार रुपये खर्चात हे सांगाडा यंत्रतयार करता येते. याद्वारे दररोज १०० ते १२५ किलो पौष्टिक हिरवा चारा निर्मिती करता येते. यामध्ये प्रकाश, तापमान, आर्द्रता आणि पाण्याचे नियंत्रण करून जास्तीत जास्त हिरवा चारा उत्पादन घेतले जाते.🌿
0
Answer link
नमस्कार! हायड्रोपोनिक चारा (Hydroponic Fodder) म्हणजे मातीचा वापर न करता फक्त पाण्यात आणि पोषक तत्वांच्या साहाय्याने घेतलेला चारा.
हायड्रोपोनिक चारा म्हणजे काय?
- हायड्रोपोनिक चारा ही एक अशी पद्धत आहे, ज्यामध्ये धान्यांचे किंवा कडधान्यांचे (जसे की मका, गहू, बाजरी, इत्यादी) नियंत्रित वातावरणात मातीशिवाय उत्पादन घेतले जाते.
- या प्रक्रियेत, बियाण्यांना ट्रेमध्ये किंवा विशिष्ट कंटेनरमध्ये ठेवले जाते आणि त्यांना नियमितपणे पाणी आणि पोषक तत्वांचा पुरवठा केला जातो.
- अंकुर फुटल्यानंतर, बियाणे वाढतात आणि काही दिवसातच ते जनावरांना खाण्यासाठी योग्य होतात.
हायड्रोपोनिक चाराचे फायदे:
- कमी जागेत जास्त उत्पादन: हायड्रोपोनिक चारा कमी जागेत देखील भरपूर उत्पादन देतो.
- कमी पाण्यात जास्त उत्पादन: या पद्धतीत पारंपरिक शेतीपेक्षा खूपच कमी पाणी लागते.
- कमी वेळ: चारा तयार व्हायला फक्त ७-८ दिवस लागतात.
- पौष्टिक: हायड्रोपोनिक चारा पौष्टिक असतो आणि जनावरांच्या आरोग्यासाठी चांगला असतो.
- कमी खर्च: पारंपरिक शेतीच्या तुलनेत खर्च कमी असतो.
हायड्रोपोनिक चारा उत्पादन कसे करावे:
- बियाणे निवड:
- चांगल्या प्रतीचे आणि उच्च उगवण क्षमता असलेले बियाणे निवडा. मका, गहू, बाजरी यांसारखी धान्ये वापरली जाऊ शकतात.
- बियाणे निर्जंतुकीकरण:
- बियाणे 0.1% सोडियम हायपोक्लोराइटच्या द्रावणात 10-15 मिनिटे भिजवून घ्या. त्यामुळे बियाण्यांवरील हानिकारक सूक्ष्मजंतू नष्ट होतात.
- भिजवणे:
- बियाणे 8-12 तास स्वच्छ पाण्यात भिजवून ठेवा.
- ट्रेची निवड:
- प्लास्टिक ट्रे किंवा कंटेनर वापरा. ट्रेमध्ये पाणी निचरा होण्यासाठी छिद्रे असावीत.
- थर (Layering):
- ट्रेमध्ये बियाण्यांचा पातळ थर पसरा. जास्त गर्दी करू नका.
- सिंचन (Irrigation):
- दिवसातून 2-3 वेळा बियाण्यांवर पाणी शिंपडा. पाणी साचून राहणार नाही याची काळजी घ्या.
- वातावरण:
- चारा वाढवण्यासाठी योग्य तापमान (20-25°C) आणि आर्द्रता (60-70%) आवश्यक आहे.
- जर नैसर्गिकरित्या हे वातावरण मिळत नसेल, तर ग्रीनहाउस किंवा नियंत्रित वातावरण तयार करा.
- पोषक तत्वे:
- चाऱ्याच्या वाढीसाठी आवश्यक पोषक तत्वांचा पुरवठा करा. बाजारात हायड्रोपोनिक पोषक तत्वे उपलब्ध आहेत.
- काढणी:
- 7-8 दिवसात चारा 20-25 cm उंचीचा झाल्यावर तो जनावरांना खाऊ घालण्यासाठी तयार होतो.
इतर महत्वाचे मुद्दे:
- स्वच्छता: ट्रे आणि उपकरणे नियमितपणे स्वच्छ करा.
- हवा खेळती ठेवा: कोंदट हवा असल्यास बुरशी येऊ शकते.
- पाण्याची गुणवत्ता: पाणी स्वच्छ आणि पिण्यायोग्य असावे.
हायड्रोपोनिक चारा उत्पादन एक फायदेशीर आणि पर्यावरणपूरक पर्याय आहे.