ॲलर्जी

माझ्या भावाची ॲलर्जी टेस्ट केली होती त्याच्या अंगावर दादी उठायच्या आणि खाज सुटायची   हि टेस्ट करून पंधरा वीस वर्षे झाली आहेत त्याला आपल्या घरातील काही जेवणातील पदार्थ होते आणि बाहेर चे तेलकट पदार्थ  घरातील पदार्थ म्हणजे आपला गरम मसाला मसुर डाळ,चणे,अंडी आणि लाल तिखट हे पदार्थ खाण्यास डॉ क्टरांनी मनाई केली ते आम्ही पथ्य अजूनही त्याच्यासाठी चालू आहे.तरी आता तो बाहेर कधीतरी जेवण किंवा बाहेर चे तेलकट पदार्थ खातो पण  मग खाल्यावर एक दोन दिवस घरचं जेवण तिखट लागतं बाकी काही त्रास होत नाही दाद खाज वगैरे सुटत नाही ॲलर्जी चीऔषध काही नाही फक्त पथ्य करणे 

हि माहिती देते आहे तशीच टेस्ट केली जाते.

ऍलर्जी चाचणी ही आपल्या शरीराच्या एखाद्या ज्ञात पदार्थावरील ऍलर्जी प्रतिक्रिया असल्याचे निर्धारित करण्यासाठी प्रशिक्षित एलर्जी विशेषज्ञाने केलेली एक परीक्षा आहे.परीक्षा रक्त चाचणी,त्वचा चाचणी किंवा आहार चाचणी या स्वरूपात असू शकते.

ऍलर्जी तेव्हा उद्भवते जेव्हा आपली प्रतिरक्षा प्रणाली,जी आपल्या शरीरासाठी नैसर्गिक संरक्षण असते,ती आपल्या सभोवतालील एखाद्या वस्तू बाबत अतिसंवेदनशील बनते.उदाहरणार्थ,परागकण जे सामान्यत: हानिकारक नसतात,पण ते आपल्या शरीरातील काही अवयवाबाबत अतिसंवेदनशील बनू शकते.पण ते आपल्या शरीरातील काही अवयवाबाबत अतिसंवेदनशील बनू शकते.त्याचा परिणाम खालील प्रमाणे असू शकतो.

वाहते नाक

शिंकणे

साइनस

डोळे जळजळणे किव्वा सतत पाणी वाहणे

एलर्जन्सचे प्रकार

एलर्जन्स हा असा पदार्थ आहेत ज्यामुळे अॅलर्जीक प्रतिक्रिया होऊ शकते.तीन प्राथमिक प्रकारचे एलर्जी आहेत:

इनहेल्ड एलर्जीमुळे जेव्हा एखादा पदार्थ फुफ्फुसात किंवा नाकातून किंवा घशाच्या पडद्याच्या संपर्कात येतो तेव्हा शरीरावर प्रभाव पडतो.परागकण हा सर्वात सामान्य श्वासोच्छ्वास द्वारे होणारा एलर्जन आहे.

अनावश्यक एलर्जन्स काही खाद्यपदार्थां पासून होते जसे शेंगदाणे,सोया आणि समुद्री खाद्य.

संपर्क ऍलर्जी ची प्रतिक्रिया त्वचेच्या संपर्कात असणार्या एलर्जी च्या संपर्कात आल्याने होते.संपर्काच्या एलर्जीपासून झालेल्या प्रतिक्रियांच एक उदाहरण म्हणजे विषामुळे तयार झालेले डाग आणि खाज.

ऍलर्जी चाचण्यांमध्ये आपल्याला एखाद्या विशिष्ट ऍलर्जिन च्या अगदी लहान प्रमाणात प्रतिक्रिया नोंदविण्यास सामोरे जावे लागते.

एलर्जी चाचणी का केली जाते?

अमेरिकन कॉलेज ऑफ ऍलर्जी,अस्थमा आणि इम्यूनोलॉजीनुसार अमेरिकेत राहणा-या 50 दशलक्षापेक्षा जास्त लोक एलर्जी ने प्रभावित आहेत.इनहेल्ड एलर्जी आतापर्यंत सर्वात सामान्य प्रकार आहेत.मौसमी एलर्जी आणि ताप,हे परागकणांपासून होणाऱ्या अलर्जी चा प्रतिसाद आहे,40 दशलक्ष अमेरिकन लोकांना प्रभावित करते.

वर्ल्ड एलर्जी ऑर्गेनाइझेशनचा अंदाज आहे की दरवर्षी 250,000 मृत्यूसाठी दमा जबाबदार असतो.ही मृत्यू उचित एलर्जीच्या काळजीने टाळता येऊ शकते,कारण दम्याला एलर्जी रोग प्रक्रिया मानली जाते.

आपण कोणत्या एलर्जीपासून ग्रस्त आहात त्या विशिष्ट पोलन्स,मोल्ड्स किंवा इतर पदार्थांचे ऍलर्जी परीक्षण निर्धारित करू शकते.आपल्या एलर्जीचा उपचार करण्यासाठी आपल्याला औषधाची आवश्यकता असू शकते.वैकल्पिकरित्या,आपण आपल्या एलर्जी ट्रिगर टाळण्याचा प्रयत्न करू शकता.

एलर्जी चाचणीसाठी तयार कसे करावे?

आपल्या एलर्जी चाचणीपूर्वी आपले डॉक्टर आपल्याला आपल्या जीवनशैली,कौटुंबिक इतिहासाबद्दल आणि बरेच काही विचारतील.

ते आपल्या एलर्जी चाचणीपूर्वी खालील औषधे घेणे थांबविण्यास सांगतील कारण ते परीणामांवर परिणाम करू शकतात:

औषधोपचार आणि ओव्हर-द-काउंटर अँटीहिस्टामाइन

काही हृदयविकाराच्या उपचारांच्या औषधे जसे की फेमोटीडाइन (पेपसिड)

अँटी-आयजीई मोनोक्लोनल अँटीबॉडी दम्याचा उपचार, ओमालिझुंब (क्सवलाईर)

बेंझोडायझेपिन,जसे डायझापाम (व्हॅलिअम) किंवा लोराझपॅम (अतीवान)

ट्रिसायक्लिक अॅन्टिडप्रेसर्स, जसे कि अॅमिट्रिप्टाईन (एलाव्हिल)

एलर्जी चाचणी कशी केली जाते

एलर्जी चाचणीमध्ये एकतर त्वचा चाचणी किंवा रक्त तपासणी असू शकते.जर आपल्या डॉक्टरला असे वाटते की आपल्याला खाद्यान्न ऍलर्जी असेल तर आपल्याला लोप आहार घ्यावा लागेल.

त्वचा तपासणी

असंख्य संभाव्य एलर्जी ओळखण्यासाठी स्किन चाचण्यांचा वापर केला जातो.यात वायुवाहू,अन्न-संबंधित आणि संपर्क एलर्जी समाविष्ट आहेत.तीन प्रकारचे त्वचा परीक्षण स्क्रॅच,इंट्रेडर्मल आणि पॅच चाचण्या असतात.

आपले डॉक्टर प्रथम स्क्रॅच चाचणी प्रयत्न करतील.या चाचणी दरम्यान,ऍलर्जिन द्रवपदार्थात ठेवली जाते,तर ते द्रव आपल्या त्वचेच्या एका भागावर एका विशिष्ट साधनासह ठेवली जाते जे सर्वव्यापी त्वचेच्या पृष्ठभागावर ऍलर्जिनला कमी करते.आपली त्वचा बाहेरील पदार्थांवर कशी प्रतिक्रिया दाखवते हे पाहण्यासाठी आपल्याकडे लक्षपूर्वक परीक्षण केले जाईल.जर चाचणी साइटवर त्वचेची स्थानिक पातळीवर लाली,सूज,उंची किंवा तीक्ष्णता असेल तर त्या विशिष्ट एलर्जीचे ऍलर्जी आहात.

जर स्क्रॅच चाचणी अनिर्णित असेल तर आपले डॉक्टर अंतः विष त्वचा तपासणी करण्यास सांगू शकतात.या चाचणीसाठी आपल्या त्वचेत एक लहान प्रमाणात ऍलर्जिन घेण्याची आवश्यकता असते.पुन्हा,आपला डॉक्टर आपल्या प्रतिक्रियांचे परीक्षण करेल.

त्वचा चाचणीचा आणखी एक प्रकार म्हणजे पॅच टेस्ट (टी.आर.यू.यू. टेस्ट).यामध्ये संशयास्पद ऍलर्जींसह लोड केलेल्या चिपकलेल्या पॅचचा वापर करणे आणि या पॅचस आपल्या त्वचेवर ठेवणे समाविष्ट आहे.आपण आपल्या डॉक्टरच्या कार्यालयातून बाहेर पडल्यावर आपल्या शरीरावर पॅच राहतील.त्यानंतर पॅचचे अर्जाच्या 48 तासांच्या आत आणि त्यानंतर 72 ते 96 तासांच्या अर्जानंतर पुन्हा पुनरावलोकन केले जाते.

रक्त तपासणी

जर आपल्याला संधी असेल तर त्वचेच्या चाचणीवर गंभीर ऍलर्जी प्रतिक्रिया असेल तर आपले डॉक्टर रक्त तपासणीसाठी बोलू शकतात. विशिष्ट एलर्जन्सशी लढणार्या अँटीबॉडीजच्या उपस्थितीसाठी प्रयोगशाळेत रक्त तपासले जाते. इम्यूनो कॅप नावाची ही चाचणी, आयएलई एंटीबॉडीजला प्रमुख एलर्जन्समध्ये शोधण्यात खूप यशस्वी आहे.

निर्मूलन आहार

निष्कासन आहार आपल्या डॉक्टरांना कोणत्या ऍलर्जी ची प्रतिक्रिया असल्याचे निर्धारीत करण्यात मदत करते.यामध्ये आपल्या आहारातून काही खाद्य पदार्थ काढून टाकणे आणि नंतर त्यांना परत जोडणे आवश्यक आहे.आपल्या प्रतिक्रिया कोणत्या पदार्थांना समस्या निर्माण करतात हे ठरविण्यात मदत करतील.

एलर्जी चाचणीचे धोके

एलर्जीच्या चाचण्यांमुळे त्वचेचा सौम्य डाग,खाज आणि सूज येऊ शकते.कधीकधी,त्वचेवर लहान बम्स येतात त्यांना व्हील्स म्हणतात.हे लक्षण बऱ्याच तासांमध्ये स्पष्ट होतात परंतु काही दिवस टिकू शकतात.सौम्य टोपिकल स्टेरॉइड क्रीम हे लक्षणे कमी करू शकतात.

दुर्मिळ प्रसंगी,ऍलर्जी तात्काळ तपासणी ,गंभीर एलर्जीक प्रतिक्रिया निर्माण करतात ज्यासाठी वैद्यकीय औषधांची आवश्यकता असते.म्हणून ऍनाफिलेक्सिसचा उपचार करण्यासाठी एपिनेफ्राइनसह योग्य औषधे आणि उपकरणे असलेल्या कार्यालयात ऍलर्जी परीक्षण केले पाहिजे जे संभाव्यपणे जीवघेणा तीव्र तीव्र एलर्जी प्रतिक्रिया आहे.

एलर्जी चाचणी केल्यानंतर

एकदा आपल्या डॉक्टरांनी ठरवले की कोणत्या एलर्जी आपले लक्षणे उद्भवत आहेत,आपण त्यांना टाळण्यासाठी योजना तयार करण्यासाठी एकत्र कार्य करू शकता. आपले डॉक्टर आपल्या लक्षणे कमी करणारी औषधे सुचवू शकतात.

 

वावडे असणारे काही पदार्थ खालीलप्रमाणे:

• तीळ: काही लोकाना तीळाची ॲलर्जी (Allergy) असते. त्यामुळे त्यांना तीळ असलेले पदार्थ खाल्ल्याने त्रास होऊ शकतो. Mayo Clinic - Sesame allergy (इंग्रजी)
• शेंगदाणे: शेंगदाण्याची ॲलर्जीCommon आहे. शेंगदाणे खाल्ल्याने काहींना गंभीर ॲलर्जी होऊ शकते.Food Allergy Research & Education - Peanut Allergy (इंग्रजी)
• गहू: गव्हामध्ये ग्लुटेन (Gluten) नावाचे प्रोटीन असते, ज्यामुळे काही लोकांना त्रास होतो. गव्हाची ॲलर्जी किंवा ग्लुटेन इनटॉलरंस (Gluten intolerance) असलेल्या लोकांना गहू वावडे असतो.Mayo Clinic - Wheat allergy (इंग्रजी)
• सोयाबीन: सोयाबीनची ॲलर्जीCommon आहे. सोयाबीन असलेले पदार्थ खाल्ल्याने काहींना त्रास होऊ शकतो.Food Allergy Research & Education - Soy Allergy (इंग्रजी)
• दूध: दुधामध्ये लैक्टोज (Lactose) असते आणि काही लोकांना लैक्टोज इनटॉलरंस (Lactose intolerance) असल्यामुळे दूध पचायला जड जाते.Mayo Clinic - Lactose intolerance (इंग्रजी)
• अंडी: अंड्याची ॲलर्जीCommon आहे, ज्यामुळे काही लोकांना अंडी किंवा अंडे असलेले पदार्थ खाल्ल्याने त्रास होतो.Food Allergy Research & Education - Egg Allergy (इंग्रजी)
• मासे आणि शेलफिश (Shelfish): काही लोकांना मासे आणि शेलफिशची ॲलर्जी असते, ज्यामुळे त्यांना श्वास घ्यायला त्रास होणे किंवा त्वचेवर पुरळ येणे असे त्रास होऊ शकतात.Food Allergy Research & Education - Fish Allergy (इंग्रजी), Food Allergy Research & Education - Shellfish Allergy (इंग्रजी)

इतर पदार्थ: या व्यतिरिक्त, काही लोकांना विशिष्ट फळे, भाज्या किंवा मसाल्यांची देखील ॲलर्जी असू शकते.

जर तुम्हाला कोणत्याही particular पदार्थाची ॲलर्जी आहे असे वाटत असेल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्वाचे आहे.

दारूमुळे ॲलर्जी (Allergy) होण्याची अनेक कारणे असू शकतात, त्यापैकी काही मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

• सल्फाइट्स (Sulfites): वाईन (Wine) आणि बिअरमध्ये सल्फाइट्स नावाचे रसायन असते. ते preservative म्हणून वापरले जाते. काही लोकांना या रसायनाची ॲलर्जी असते. Mayo Clinic - Sulfite sensitivity
• हिस्टामाइन (Histamine): दारूमध्ये हिस्टामाइन नावाचे केमिकल (chemical) असते, ज्यामुळे ॲलर्जी होऊ शकते. रेड वाईनमध्ये (Red wine) हिस्टामाइनचे प्रमाण जास्त असते. NCBI - Histamine and alcohol-induced asthma
• ॲडिटीव्ह्स (Additives): काही दारूंमध्ये रंग, फ्लेवर (flavor) आणि इतर रसायने मिसळली जातात, ज्यामुळे ॲलर्जी होऊ शकते.
• धान्ये (Grains): बिअर (Beer) बनवण्यासाठी बार्ली (barley), गहू (wheat) आणि राय (rye) या धान्यांचा वापर केला जातो. ज्या लोकांना ग्लुटेनची (gluten) ॲलर्जी आहे, त्यांना दारूमुळे त्रास होऊ शकतो.
• यीस्ट (Yeast): दारू बनवण्याच्या प्रक्रियेत यीस्टचा वापर होतो आणि काही लोकांना यीस्टची ॲलर्जी असू शकते.

ॲलर्जीची लक्षणे:

• त्वचेवर पुरळ येणे
• নাকেतून पाणी येणे
• डोळे लाल होणे
• श्वास घ्यायला त्रास होणे
• पोटदुखी

जर तुम्हाला दारू प्यायल्यानंतर ॲलर्जीची लक्षणे दिसत असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

1. ॲलर्जी निर्माण करणारे घटक टाळा:

• ज्या गोष्टींची ॲलर्जी आहे, त्या गोष्टींपासून दूर राहा.

2. औषधोपचार:

• ॲन्टिहिस्टामाइन (Antihistamine): ॲलर्जीमुळे येणारी खाज आणि पुरळ कमी करण्यासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने ॲन्टिहिस्टामाइन गोळ्या घ्या.
• डिकंजेस्टंट (Decongestant): नाक चोंदले असल्यास डिकंजेस्टंट स्प्रे किंवा गोळ्या डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घ्या.
• स्टेरॉइड (Steroid): गंभीर ॲलर्जीमध्ये डॉक्टर स्टेरॉइड क्रीम किंवा गोळ्या देतात.

3. इम्युनोथेरपी (Immunotherapy):

• ॲलर्जीच्या तीव्रतेनुसार डॉक्टर इम्युनोथेरपीचा सल्ला देऊ शकतात. यामध्ये ॲलर्जी निर्माण करणाऱ्या घटकांचे अत्यंत कमी डोस देऊन शरीराला सवय लावली जाते.

4. जीवनशैलीत बदल:

• धूल आणि माती टाळण्यासाठी घरात नियमित स्वच्छता ठेवा.
• प्रदूषण टाळण्यासाठी घराबाहेर मास्क वापरा.
• आहारात ताजी फळे आणि भाज्यांचा समावेश करा.

5. डॉक्टरांचा सल्ला:

• ॲलर्जीची लक्षणे गंभीर असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली उपचार करा.

ॲलर्जीची लक्षणे: ॲलर्जीची लक्षणे वेगवेगळ्या व्यक्तींमध्ये वेगवेगळी असू शकतात. काही सामान्य लक्षणे खालीलप्रमाणे:

• त्वचेवर पुरळ येणे, खाज येणे
• নাকে घাणे, शिंका येणे
• डोळे लाल होणे, पाणी येणे
• श्वास घेण्यास त्रास होणे, धाप लागणे
• पोटदुखी, उलटी होणे, जुलाब लागणे

ॲलर्जीची कारणे: ॲलर्जी विविध कारणांमुळे होऊ शकते, जसे की:

• धूळ आणि माती
• परागकण
• काही विशिष्ट अन्नपदार्थ (शेंगदाणे, दूध, अंडी)
• औषधे
• कीटक चावणे

डॉक्टरांचा सल्ला: जर तुम्हाला ॲलर्जीची लक्षणे दिसत असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. डॉक्टर तुमच्या लक्षणांचे मूल्यांकन करून योग्य निदान करू शकतात.

ॲलर्जी चाचण्या: ॲलर्जीचे निदान करण्यासाठी डॉक्टर काही चाचण्या करू शकतात:

• त्वचा चाचणी (Skin Test): ॲलर्जी असलेल्या पदार्थाचा अंश त्वचेवर लावून तपासला जातो.
• रक्त चाचणी (Blood Test): रक्तातील विशिष्ट ॲलर्जी Antibodies तपासले जातात.

ॲलर्जीवर उपचार: ॲलर्जीवर पूर्णपणे उपचार नाही, परंतु लक्षणांवर नियंत्रण ठेवता येते:

• ॲलर्जी निर्माण करणाऱ्या गोष्टी टाळा.
• डॉक्टरांनी दिलेली औषधे नियमित घ्या.
• ॲलर्जी जास्त असल्यास इमर्जन्सी किट (Epinephrine auto-injector) तयार ठेवा.

ॲलर्जीचे निदान आणि उपचारांसाठी तज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

तुमच्या ऍलर्जीच्या समस्येबद्दल ऐकून मला वाईट वाटले. ऍलर्जी एकCommon समस्या आहे आणि त्यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी योग्य उपाययोजना करणे महत्त्वाचे आहे.

तुमच्या लक्षणांवरून (रात्री उठल्यावर सर्दी होणे, सकाळी आंघोळ केल्यावर सर्दी होणे आणि गोळ्या घेतल्यावर आराम मिळणे), तुम्हाला ॲलर्जीक राहिनाइटिस (Allergic rhinitis) असण्याची शक्यता आहे. ॲलर्जीक राहिनाइटिस म्हणजे नाकाची ॲलर्जी.

धूळ, परागकण, पाळीव प्राण्यांचे केस, बुरशी (mold) आणि काही विशिष्ट रसायनांच्या संपर्कात आल्याने ॲलर्जी होऊ शकते.