कथेतील कथानक (Plot) हा घटक म्हणजे कथेची मांडणी, घटनांचा क्रम आणि त्या घटनांमधील कार्यकारणभाव होय. सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, 'कथा कशी पुढे सरकते' याचे वर्णन म्हणजे कथानक.

कथानकामध्ये खालील प्रमुख गोष्टींचा समावेश असतो:

• आरंभ (Beginning):

  यामध्ये पात्रांची ओळख, कथेचे स्थळ आणि वेळ, तसेच मूलभूत परिस्थिती (basic situation) मांडली जाते. येथे कथेतील संघर्ष (conflict) किंवा समस्या उभी राहण्यास सुरुवात होते.

• मध्य (Middle):

  कथेचा हा सर्वात मोठा भाग असतो, जिथे संघर्ष अधिक तीव्र होतो आणि पात्रांना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. यात घटनांची मालिका असते जी उत्कर्षबिंदू (climax) कडे घेऊन जाते. पात्रांच्या मनात होणारे बदल आणि त्यांच्या कृती या भागात महत्त्वाच्या ठरतात.

• उत्कर्षबिंदू (Climax):

  हा कथेतील सर्वात नाट्यमय आणि महत्त्वाचा क्षण असतो, जिथे संघर्ष किंवा समस्या आपल्या उच्चतम पातळीवर पोहोचते. येथेच कथेला निर्णायक वळण मिळते.

• संघर्षाचा उतार (Falling Action):

  उत्कर्षबिंदूनंतर कथा संपुष्टात येण्याकडे वाटचाल करते. संघर्षाची तीव्रता कमी होते आणि समस्यांचे निराकरण होण्यास सुरुवात होते.

• शेवट/निष्कर्ष (Resolution/End):

  हा कथेचा अंतिम भाग असतो, जिथे सर्व प्रश्न सोडवले जातात आणि कथा एका निष्कर्षाप्रत पोहोचते. पात्रांचे भवितव्य निश्चित होते आणि कथेला पूर्णविराम मिळतो.

कथानक हे केवळ घटनांचा क्रम नसतो, तर त्या घटनांमागील कारणे, त्यांचे परिणाम आणि पात्रांच्या जीवनावर होणारा त्यांचा प्रभाव हे सर्व मिळून कथानक तयार होते. ते वाचकांना किंवा प्रेक्षकांना कथेमध्ये गुंतवून ठेवते आणि त्यांना एक अर्थपूर्ण अनुभव देते.