स्वातंत्र्यपूर्व काळातील १८३२ ते १९४७ या काळात भारतीय वृत्तपत्रसृष्टीने, विशेषतः मराठी वृत्तपत्रांनी, सामाजिक आणि राजकीय जागृती घडवून आणण्यात मोलाची भूमिका बजावली. ही वाटचाल खालीलप्रमाणे धावत्या स्वरूपात स्पष्ट करता येईल: