न्याय दर्शनामध्ये 'प्रमाण' म्हणजे सत्याचे किंवा योग्य ज्ञानाचे (प्रमाचे) साधन होय. दुसऱ्या शब्दांत, ज्या साधनांद्वारे आपल्याला वस्तूंचे खरे ज्ञान प्राप्त होते, त्यास 'प्रमाण' असे म्हणतात. न्याय दर्शन हे 'प्रमाणशास्त्र' म्हणून ओळखले जाते, कारण ते ज्ञानाच्या साधनांवर आणि ज्ञानाच्या वैधतेवर विशेष भर देते.

न्याय दर्शनानुसार, जगातील वस्तूंना जशा आहेत त्याच रूपात जाणणे म्हणजे 'प्रमा' (यथार्थ ज्ञान). हे ज्ञान प्राप्त करण्यासाठी जी साधने वापरली जातात, ती 'प्रमाण' होत.

न्याय दर्शनामध्ये मुख्यत्वे चार प्रमाणांचा स्वीकार केला आहे:

1. प्रत्यक्ष (Perception): हे सर्वात महत्त्वाचे प्रमाण मानले जाते. यातून आपल्याला इंद्रियांच्या (डोळे, कान, नाक, जीभ, त्वचा) प्रत्यक्ष संपर्कातून वस्तूंचे ज्ञान मिळते. उदा. 'मी घटाला पाहतो' हे प्रत्यक्ष ज्ञान आहे.
2. अनुमान (Inference): अज्ञात वस्तूचे ज्ञान ज्ञात वस्तूवरून काढणे म्हणजे अनुमान. उदा. धूर पाहून अग्नीचे अनुमान करणे. यात 'हेतू' (धूर) आणि 'साध्य' (अग्नी) यांच्यातील संबंधावर आधारित ज्ञान असते.
3. उपमान (Comparison/Analogy): हे प्रमाण अज्ञात वस्तूचे ज्ञान ज्ञात वस्तूच्या साधर्म्यावरून (समानतेवरून) करून देते. उदा. 'गाईसारखा दिसणारा प्राणी म्हणजे गवय (रानटी गाय)'. यात सादृश्यता महत्त्वाची असते.
4. शब्द (Verbal Testimony): विश्वसनीय व्यक्तीने (आप्त) सांगितलेली गोष्ट किंवा वेदांसारख्या धर्मग्रंथांमधील वचने ही 'शब्द प्रमाण' मानली जातात. जी व्यक्ती सत्य बोलणारी आणि ज्ञानी असते, तिच्या शब्दांवर विश्वास ठेवून प्राप्त झालेले ज्ञान हे शब्द प्रमाण होय.

या चार प्रमाणांच्या मदतीने न्याय दर्शन कोणत्याही गोष्टीचे खरे स्वरूप तपासते आणि सत्याची स्थापना करते. कोणत्याही वादविवादात किंवा सिद्धान्ताची सत्यता तपासताना या प्रमाणांचा वापर केला जातो.