भरतीचे बाह्य स्रोत (External Sources of Recruitment)

जेव्हा एखादी संस्था तिच्या अंतर्गत उपलब्ध मनुष्यबळाऐवजी संस्थेबाहेरील व्यक्तींमधून कर्मचारी निवडते, तेव्हा त्यास भरतीचे बाह्य स्रोत असे म्हणतात. यामुळे संस्थेला मोठ्या प्रमाणावर आणि विविध प्रकारच्या उमेदवारांमधून निवड करण्याची संधी मिळते. बाह्य स्रोतांद्वारे भरती केल्याने संस्थेत नवीन कल्पना, कौशल्ये आणि दृष्टिकोन येऊ शकतात. हे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत:

• जाहिराती (Advertisements): वृत्तपत्रे, व्यावसायिक मासिके, टीव्ही, रेडिओ किंवा डिजिटल माध्यमांमध्ये (उदा. सोशल मीडिया) रिक्त पदांसाठी जाहिराती देणे. यामुळे मोठ्या संख्येने लोक अर्ज करतात.
• रोजगार कार्यालये (Employment Exchanges/Agencies): सरकारी रोजगार कार्यालये किंवा खाजगी प्लेसमेंट एजन्सी उमेदवारांची यादी ठेवतात आणि संस्थेच्या आवश्यकतेनुसार योग्य उमेदवार सुचवतात.
• शैक्षणिक संस्था (Educational Institutions): महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि व्यावसायिक प्रशिक्षण संस्थांमधून थेट कॅम्पस मुलाखती घेऊन नवीन पदवीधर आणि प्रशिक्षित उमेदवारांची निवड केली जाते.
• इंटरनेट / ऑनलाईन भरती (Internet / Online Recruitment): जॉब पोर्टल्स (उदा. Naukri.com, LinkedIn), कंपनीची स्वतःची वेबसाइट आणि सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म वापरून उमेदवारांपर्यंत पोहोचणे. हा सध्याचा एक प्रभावी मार्ग आहे.
• कर्मचारी शिफारसी (Employee Referrals): संस्थेतील विद्यमान कर्मचाऱ्यांनी त्यांच्या ओळखीतील किंवा संपर्कातील योग्य उमेदवारांची शिफारस करणे. या पद्धतीमुळे चांगल्या उमेदवारांची भरती होण्याची शक्यता जास्त असते.
• चालू खाते / प्रत्यक्ष अर्ज (Walk-ins / Unsolicited Applications): अनेकदा लोक स्वतःहून कंपनीत येऊन नोकरीसाठी अर्ज करतात किंवा आपला बायोडाटा जमा करतात. जेव्हा गरज असते, तेव्हा कंपनी या अर्जांचा विचार करू शकते.
• व्यावसायिक आणि तांत्रिक संघटना (Professional and Technical Associations): विशिष्ट क्षेत्रातील व्यावसायिक संस्था त्यांच्या सदस्यांसाठी नोकरीच्या संधींबद्दल माहिती देतात.
• स्पर्धक कंपन्या (Competitors): प्रतिस्पर्धी कंपन्यांमधील अनुभवी आणि कुशल कर्मचाऱ्यांची निवड करणे, ज्यामुळे संस्थेला तयार मनुष्यबळ मिळते.
• कंत्राटी कामगार (Contract Workers): काही संस्था सुरुवातीला तात्पुरत्या किंवा कंत्राटी कामगारांची नेमणूक करतात आणि नंतर त्यांच्या कामगिरीवर आधारित त्यांना कायमस्वरूपी कर्मचाऱ्यांमध्ये समाविष्ट करतात.

बाह्य स्रोतांद्वारे भरती करताना, योग्य उमेदवारांची निवड प्रक्रिया अधिक विस्तृत आणि वेळखाऊ असू शकते, परंतु यामुळे संस्थेला विस्तृत आणि विविध गुणवत्तेच्या प्रतिभेचा लाभ मिळतो.