भरतीचे बाह्य स्त्रोत

जेव्हा एखादी संस्था आपल्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी संस्थेबाहेरील स्रोतांकडून नवीन कर्मचारी शोधते, तेव्हा त्यास भरतीचे बाह्य स्त्रोत (External Sources of Recruitment) असे म्हणतात. बाह्य स्रोतांद्वारे, संस्थेला मोठ्या प्रमाणात अर्जदार उपलब्ध होतात आणि नवीन कल्पना व कौशल्ये संस्थेत येतात. खालील प्रमुख बाह्य स्त्रोत आहेत:

• जाहिराती (Advertisements):

  वर्तमानपत्रे, मासिके, व्यावसायिक नियतकालिके, दूरचित्रवाणी, रेडिओ आणि स्थानिक बुलेटिन बोर्ड यांसारख्या माध्यमांतून रिक्त पदांसाठी जाहिराती दिल्या जातात. यामुळे मोठ्या संख्येने उमेदवारांपर्यंत पोहोचणे शक्य होते.

• रोजगार विनिमय केंद्रे (Employment Exchanges):

  शासकीय रोजगार विनिमय केंद्रे बेरोजगार व्यक्तींची नोंदणी करतात आणि त्यांना विविध संस्थांमधील रिक्त पदांची माहिती देतात. कंपन्याही या केंद्रांशी संपर्क साधून उमेदवारांची यादी मागवू शकतात.

• शिक्षण संस्था (Educational Institutions / Campus Recruitment):

  महाविद्यालये, तंत्रनिकेतन आणि व्यावसायिक संस्थांमधून थेट विद्यार्थ्यांना नोकरीसाठी निवडले जाते. याला 'कॅम्पस भरती' असेही म्हणतात. नवीन पदवीधर आणि तज्ञांना शोधण्यासाठी हा एक प्रभावी मार्ग आहे.

• कामगार संघटना (Trade Unions):

  काही विशिष्ट उद्योगांमध्ये, विशेषतः उत्पादन क्षेत्रातील कामगारांसाठी, कामगार संघटना उमेदवारांची शिफारस करतात. विशेषतः कुशल कामगारांसाठी हा स्त्रोत उपयुक्त असतो.

• कर्मचाऱ्यांचे मित्र व नातेवाईक (Employee Referrals):

  संस्थेतील विद्यमान कर्मचारी त्यांच्या मित्र आणि नातेवाईकांना रिक्त पदांसाठी अर्ज करण्याची शिफारस करतात. यामुळे कमी खर्चात आणि विश्वसनीय उमेदवार मिळण्याची शक्यता असते.

• भरती सल्लागार आणि प्लेसमेंट एजन्सीज (Recruitment Consultants and Placement Agencies):

  या खाजगी संस्था उमेदवारांचा डेटाबेस ठेवतात आणि कंपन्यांच्या गरजेनुसार योग्य उमेदवार शोधून देतात. विशेषतः उच्च पदांसाठी किंवा विशिष्ट कौशल्यांच्या गरजांसाठी यांचा वापर केला जातो.

• इंटरनेट / ऑनलाइन भरती (Internet / Online Recruitment):

  नोकरीसाठीच्या विविध वेबसाइट्स (उदा. Naukri.com, Monster.com), सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्स (उदा. LinkedIn) आणि कंपनीच्या स्वतःच्या वेबसाइटद्वारे अर्ज मागवले जातात. हा एक जलद आणि विस्तृत पोहोच असलेला स्त्रोत आहे.

• गेट भरती (Gate Recruitment):

  काही विशिष्ट औद्योगिक क्षेत्रांमध्ये, कंपनीच्या गेटवर किंवा प्रवेशद्वाराजवळ नोकरीच्या संधींबद्दल सूचना लावून तात्पुरत्या किंवा अनौपचारिक कामगारांची भरती केली जाते. हे प्रामुख्याने अकुशल किंवा अर्धकुशल कामगारांसाठी असते.

• अप्रेंटिसशिप आणि प्रशिक्षणार्थी (Apprenticeship and Trainees):

  संस्था प्रशिक्षणार्थी म्हणून लोकांना नियुक्त करतात आणि त्यांना कामावर प्रशिक्षित करतात. प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर, योग्य उमेदवारांना कायमस्वरूपी नोकरी दिली जाते.

• माजी कर्मचारी (Former Employees):

  पूर्वी संस्थेत काम केलेल्या कर्मचाऱ्यांना पुन्हा कामावर बोलावले जाऊ शकते, विशेषतः जर त्यांनी चांगला कामाचा अनुभव सोडला असेल. यामुळे संस्थेचा वेळ आणि खर्च वाचतो, कारण त्यांना संस्थेची संस्कृती आणि कार्यपद्धती आधीच माहित असते.

• स्पर्धक कंपन्या (Competitor Companies - Poaching):

  स्पर्धक कंपन्यांमधील अनुभवी आणि कुशल कर्मचाऱ्यांना अधिक चांगल्या संधी देऊन आपल्या संस्थेत आकर्षित करणे.