1 उत्तर
1
answers
सर्व निष्क्रिय वायू मूलद्रव्यांच्या उपयोग यांचा तक्ता उपक्रम?
0
Answer link
निष्क्रिय वायू (Noble Gases) आणि त्यांचे उपयोग
खालील तक्त्यामध्ये सर्व निष्क्रिय वायू मूलद्रव्ये आणि त्यांचे मुख्य उपयोग दर्शविले आहेत:
१. हेलियम (Helium - He)
- हवाई जहाजे आणि बलून (फुगे) भरण्यासाठी वापरले जाते, कारण ते हायड्रोजनपेक्षा हलके आणि ज्वलनशील नाही.
- एमआरआय (MRI) स्कॅनरमधील सुपरकंडक्टिंग मॅग्नेट थंड ठेवण्यासाठी वापरले जाते.
- वेल्डिंग प्रक्रियेत संरक्षक वायू म्हणून उपयोग होतो.
- डायव्हिंग (समुद्रात खोलवर जाण्यासाठी) करताना वापरल्या जाणाऱ्या वायू मिश्रणामध्ये नायट्रोजनच्या ऐवजी वापरले जाते, कारण ते रक्तामध्ये कमी विद्राव्य असते आणि 'बेंड्स' (decompression sickness) टाळण्यास मदत करते.
२. निऑन (Neon - Ne)
- निऑन दिव्यांमध्ये (Neon lamps) आणि जाहिरात फलकांसाठी (advertising signs) वापरले जाते, कारण ते लाल-केशरी रंगाचा प्रकाश देते.
- व्होल्टेज इंडिकेटर (voltage indicators) आणि लाइटनिंग अरेस्टरमध्ये (lightning arresters) उपयोग होतो.
३. आर्गॉन (Argon - Ar)
- इनकॅन्डिसेंट (incandescent) आणि फ्लूरोसंट (fluorescent) दिव्यांमध्ये फिलामेंटचे ऑक्सिडेशन टाळण्यासाठी वापरले जाते, ज्यामुळे दिव्यांचे आयुष्य वाढते.
- वेल्डिंग (उदा. TIG वेल्डिंग) आणि मेटल फॅब्रिकेशनमध्ये संरक्षक वायू म्हणून उपयोग.
- रासायनिक अभिक्रिया टाळण्यासाठी निष्क्रिय वातावरण निर्माण करण्यासाठी (उदा. अन्न पॅकेजिंगमध्ये).
- लेसर आणि प्लाझ्मा डिस्प्लेमध्ये वापरले जाते.
४. क्रिप्टॉन (Krypton - Kr)
- उच्च कार्यक्षमतेच्या फ्लूरोसंट दिव्यांमध्ये (high-efficiency fluorescent lamps) आणि काही लेसरमध्ये (उदा. क्रिप्टॉन फ्लोराइड लेसर) वापरले जाते.
- विमानतळांवरील धावपट्ट्यांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या शक्तिशाली दिव्यांमध्ये (aerodrome lights) उपयोग होतो.
- हाय-स्पीड फोटोग्राफीमध्ये (high-speed photography) चमकण्यासाठी (flashing) वापरले जाते.
५. झेनॉन (Xenon - Xe)
- विशेष प्रकारचे प्रकाश दिवे जसे की ऑटोमोबाइल हेडलाइट्स (Xenon HID lamps), सिनेमा प्रोजेक्टर (cinema projectors) आणि वैज्ञानिक उपकरणांमध्ये (उदा. स्ट्रोब दिवे) वापरले जाते.
- ॲनेस्थेसियामध्ये (भूल देणारे औषध) उपयोग होतो.
- आयॉन प्रोपल्शन सिस्टीममध्ये (ion propulsion systems) (उदा. अंतराळयानांमध्ये) वापरले जाते.
६. रेडॉन (Radon - Rn)
- रेडॉन हा एक किरणोत्सर्गी वायू आहे आणि त्याचे जास्त उपयोग नाहीत. पूर्वी काही वैद्यकीय उपचारांमध्ये (उदा. रेडिओथेरपी) याचा वापर केला जात होता, परंतु आता सुरक्षित पर्याय उपलब्ध असल्याने त्याचा वापर कमी झाला आहे.
- भूगर्भीय संशोधनात आणि भूकंपाचा अंदाज घेण्यासाठी काही प्रमाणात याचा अभ्यास केला जातो.
वरील माहिती निष्क्रिय वायूंच्या सामान्य उपयोगांवर आधारित आहे.