निष्क्रिय वायू

१. हेलियम (Helium - He)

• हवाई जहाजे आणि बलून (फुगे) भरण्यासाठी वापरले जाते, कारण ते हायड्रोजनपेक्षा हलके आणि ज्वलनशील नाही.
• एमआरआय (MRI) स्कॅनरमधील सुपरकंडक्टिंग मॅग्नेट थंड ठेवण्यासाठी वापरले जाते.
• वेल्डिंग प्रक्रियेत संरक्षक वायू म्हणून उपयोग होतो.
• डायव्हिंग (समुद्रात खोलवर जाण्यासाठी) करताना वापरल्या जाणाऱ्या वायू मिश्रणामध्ये नायट्रोजनच्या ऐवजी वापरले जाते, कारण ते रक्तामध्ये कमी विद्राव्य असते आणि 'बेंड्स' (decompression sickness) टाळण्यास मदत करते.

२. निऑन (Neon - Ne)

• निऑन दिव्यांमध्ये (Neon lamps) आणि जाहिरात फलकांसाठी (advertising signs) वापरले जाते, कारण ते लाल-केशरी रंगाचा प्रकाश देते.
• व्होल्टेज इंडिकेटर (voltage indicators) आणि लाइटनिंग अरेस्टरमध्ये (lightning arresters) उपयोग होतो.

३. आर्गॉन (Argon - Ar)

• इनकॅन्डिसेंट (incandescent) आणि फ्लूरोसंट (fluorescent) दिव्यांमध्ये फिलामेंटचे ऑक्सिडेशन टाळण्यासाठी वापरले जाते, ज्यामुळे दिव्यांचे आयुष्य वाढते.
• वेल्डिंग (उदा. TIG वेल्डिंग) आणि मेटल फॅब्रिकेशनमध्ये संरक्षक वायू म्हणून उपयोग.
• रासायनिक अभिक्रिया टाळण्यासाठी निष्क्रिय वातावरण निर्माण करण्यासाठी (उदा. अन्न पॅकेजिंगमध्ये).
• लेसर आणि प्लाझ्मा डिस्प्लेमध्ये वापरले जाते.

४. क्रिप्टॉन (Krypton - Kr)

• उच्च कार्यक्षमतेच्या फ्लूरोसंट दिव्यांमध्ये (high-efficiency fluorescent lamps) आणि काही लेसरमध्ये (उदा. क्रिप्टॉन फ्लोराइड लेसर) वापरले जाते.
• विमानतळांवरील धावपट्ट्यांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या शक्तिशाली दिव्यांमध्ये (aerodrome lights) उपयोग होतो.
• हाय-स्पीड फोटोग्राफीमध्ये (high-speed photography) चमकण्यासाठी (flashing) वापरले जाते.

५. झेनॉन (Xenon - Xe)

• विशेष प्रकारचे प्रकाश दिवे जसे की ऑटोमोबाइल हेडलाइट्स (Xenon HID lamps), सिनेमा प्रोजेक्टर (cinema projectors) आणि वैज्ञानिक उपकरणांमध्ये (उदा. स्ट्रोब दिवे) वापरले जाते.
• ॲनेस्थेसियामध्ये (भूल देणारे औषध) उपयोग होतो.
• आयॉन प्रोपल्शन सिस्टीममध्ये (ion propulsion systems) (उदा. अंतराळयानांमध्ये) वापरले जाते.

६. रेडॉन (Radon - Rn)

• रेडॉन हा एक किरणोत्सर्गी वायू आहे आणि त्याचे जास्त उपयोग नाहीत. पूर्वी काही वैद्यकीय उपचारांमध्ये (उदा. रेडिओथेरपी) याचा वापर केला जात होता, परंतु आता सुरक्षित पर्याय उपलब्ध असल्याने त्याचा वापर कमी झाला आहे.
• भूगर्भीय संशोधनात आणि भूकंपाचा अंदाज घेण्यासाठी काही प्रमाणात याचा अभ्यास केला जातो.

१. हेलियम (Helium)

• हवाई जहाजे आणि बलूनमध्ये भरण्यासाठी वापरला जातो कारण तो हलका आणि ज्वलनशील नाही.
• वेल्डिंगमध्ये निष्क्रिय वायू वातावरण तयार करण्यासाठी.
• MRI (मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग) स्कॅनर्समधील अतिवाहक चुंबकांना थंड ठेवण्यासाठी.
• खोल समुद्रात श्वास घेण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वायू मिश्रणात (नायट्रोजन नारकोसिस टाळण्यासाठी).
• फायबर ऑप्टिक्सच्या निर्मितीमध्ये.

२. निऑन (Neon)

• निऑन चिन्हे आणि जाहिरात दिव्यांमध्ये (त्याच्या विशिष्ट लालसर-नारंगी रंगासाठी).
• व्होल्टेज इंडिकेटर आणि सर्ज प्रोटेक्टर्समध्ये.
• हेलियम-निऑन लेझरमध्ये.
• टेलिव्हिजन ट्यूब्समध्ये.

३. आर्गॉन (Argon)

• इनकॅंडेसेंट लाइट बल्ब आणि फ्लोरोसेंट ट्यूबमध्ये (फिलामेंटचे ऑक्सिडेशन टाळण्यासाठी).
• वेल्डिंगमध्ये (उदा. TIG वेल्डिंग) निष्क्रिय वायू म्हणून.
• धातूंचे उत्पादन आणि कटिंग प्रक्रियेत संरक्षक वायू म्हणून.
• लेसर तंत्रज्ञानात (आर्गॉन लेसर).
• खिडक्यांमध्ये इन्सुलेशनसाठी (थर्मल इन्सुलेशन).

४. क्रिप्टॉन (Krypton)

• उच्च-कार्यक्षमता असलेल्या फ्लोरोसेंट दिवे आणि काही विशिष्ट हॅलोजन दिवे भरण्यासाठी.
• एका विशिष्ट प्रकारच्या लेसरमध्ये (क्रिप्टॉन फ्लोराइड लेसर).
• मायनिंग लॅम्प्स आणि फ्लॅश लॅम्प्समध्ये.
• वैज्ञानिक उपकरणांमध्ये (उदा. मास स्पेक्ट्रोमेट्री).

५. झेनॉन (Xenon)

• फोटोफ्लॅश लॅम्प्स आणि उच्च-तीव्रतेचे आर्क लॅम्प्समध्ये (उदा. सिनेमा प्रोजेक्टर, ऑटोमोबाइल हेडलाइट्स).
• ऍनेस्थेटिक (बेशुद्ध करणारे औषध) म्हणून काही वैद्यकीय अनुप्रयोगांमध्ये.
• लेझरमध्ये (उदा. झेनॉन एक्सायमर लेझर).
• उपग्रह प्रणोदन प्रणालीमध्ये (आयन थ्रस्टर्ससाठी इंधन म्हणून).

६. रेडॉन (Radon)

• हा