सांख्या दर्शनाने स्वीकारलेली प्रमाणे?
सांख्य दर्शनाने (Samkhya Darshana) तीन प्रमाणे स्वीकारली आहेत, ज्यांच्याद्वारे सत्य ज्ञानाची प्राप्ती होते. ती खालीलप्रमाणे आहेत:
- प्रत्यक्ष (Pratyaksha) - प्रत्यक्ष ज्ञान:
हे ज्ञान इंद्रियांमार्फत (डोळे, कान, नाक, जीभ, त्वचा) आणि मनाद्वारे थेट अनुभवातून मिळते. सांख्य दर्शनानुसार, कोणताही विषय थेट इंद्रियांच्या संपर्कात आल्यावर जे ज्ञान प्राप्त होते, ते प्रत्यक्ष ज्ञान होय. उदा. 'हा घट आहे' असे डोळ्यांनी पाहून केलेले ज्ञान.
- अनुमान (Anumana) - अनुमान ज्ञान:
एखाद्या ज्ञात चिन्हावरून किंवा संबंधावरून अज्ञात गोष्टीबद्दल निष्कर्ष काढणे म्हणजे अनुमान. हे ज्ञान तर्कशुद्ध विचारसरणीवर आधारित असते. उदा. 'जिथे धूर आहे, तिथे आग असलीच पाहिजे' असे धूर पाहून अग्नीचे अनुमान करणे.
- शब्द (Shabda) - शब्द ज्ञान (आप्तवचन):
हे ज्ञान विश्वसनीय व्यक्तींनी (आप्त पुरुष) किंवा पवित्र ग्रंथांनी (जसे की वेद) सांगितलेल्या वचनांवरून प्राप्त होते. सांख्य दर्शनानुसार, ज्या व्यक्तींनी सत्य अनुभवले आहे आणि जे ते सत्य अचूकपणे मांडू शकतात, त्यांच्या शब्दांना 'शब्द प्रमाण' मानले जाते.