चक्रवर्ती सम्राट ही एक प्राचीन भारतीय संकल्पना आहे. चक्रवर्ती सम्राट म्हणजे 'ज्याच्या रथाचे चक्र सतत फिरत असते', म्हणजेच ज्याची सत्ता सर्वत्र असते असा राजा.

चक्रवर्ती सम्राट होण्यासाठी काय करावे लागे:

• दिग्विजय: सर्वप्रथम राजाने आपल्या आजूबाजूच्या राज्यांवर विजय मिळवून आपले साम्राज्य वाढवावे लागते.
• अश्वमेध यज्ञ: दिग्विजय पूर्ण झाल्यावर राजा 'अश्वमेध' नावाचा यज्ञ करतो. हा यज्ञ त्याच्या सार्वभौमत्वाचे प्रतीक मानला जातो.
• प्रजेचे कल्याण: राजाने आपल्या प्रजेची काळजी घ्यावी, त्यांना न्याय द्यावा आणि त्यांच्यासाठी कल्याणकारी कामे करावी लागतात.
• साम्राज्य: राजाचे साम्राज्य मोठे आणि समृद्ध असावे लागते.

प्राचीन भारतामध्ये अनेक चक्रवर्ती सम्राट झाले, त्यापैकी चंद्रगुप्त मौर्य, अशोक आणि समुद्रगुप्त हे प्रमुख होते.

अधिक माहितीसाठी आपण खालील संकेतस्थळांना भेट देऊ शकता:

• भारत डिस्कवरी
• wisdomlib