मम्मटाने आपल्या 'काव्यप्रकाश' या ग्रंथात काव्याची सहा प्रयोजने सांगितली आहेत, ती खालीलप्रमाणे:

• यश (Fame): काव्य रचनेतून कवीला लौकिक प्राप्त होतो, समाजात मान-सन्मान मिळतो.
• अर्थ (Wealth): राजाश्रय मिळाल्यास धन-संपत्ती तसेच आर्थिक लाभ मिळतो.
• व्यवहारज्ञान (Practical Knowledge): काव्यामुळे लोकांना योग्य-अयोग्य गोष्टींचे ज्ञान होते आणि ते व्यावहारिक ज्ञान प्राप्त करतात.
• शिवेतरक्षति (Removal of Inauspiciousness): काव्यामुळे अमंगल गोष्टी दूर होतात आणि विघ्नांचा नाश होतो.
• सद्यः परनिवृत्ती (Immediate Bliss): काव्यामुळे वाचकाला किंवा श्रोत्याला त्वरित आनंद मिळतो.
• कान्तासम्मित उपदेश (Advice like a loving wife): काव्य हे एका प्रिय पत्नीप्रमाणे हळुवारपणे उपदेश करते, ज्यामुळे सहजपणे मार्गदर्शन मिळते.

स्पष्टीकरण:

1. यश: कवी आपल्या काव्य कौशल्याने समाजात प्रसिद्धी मिळवतो. उदाहरणार्थ, कालिदासाला त्यांच्या 'अभिज्ञान शाकुंतलम्' या नाटकामुळे खूप यश मिळाले.
2. अर्थ: पूर्वीच्या काळी कवी राजाश्रित असत. राजा त्यांच्या काव्याने खुश होऊन त्यांना धन देत असे.
3. व्यवहारज्ञान: रामायण, महाभारत यांसारख्या काव्यांमधून लोकांना जीवन कसे जगावे, याचे ज्ञान मिळते.
4. शिवेतरक्षति: काव्यामध्ये मंत्रांच्या शक्तीने नकारात्मक ऊर्जा कमी होते आणि सकारात्मकता वाढते.
5. सद्यः परनिवृत्ती: काव्य ऐकताना किंवा वाचताना तात्काळ आनंद मिळतो, ज्यामुळे दुःख आणि चिंता कमी होतात.
6. कान्तासम्मित उपदेश: ज्याप्रमाणे पत्नी प्रेमळपणे आपल्या पतीला समजावते, त्याचप्रमाणे काव्यसुद्धा सहजपणे जीवनातील नैतिक गोष्टी शिकवते.

या प्रयोजनांमुळे काव्य केवळ मनोरंजनाचे साधन न राहता, ते जीवन जगण्याची कला शिकवणारे ठरते.

अधिक माहितीसाठी आपण खालील लिंकला भेट देऊ शकता:

• काव्य प्रयोजन I Kavyprayojan