न्यायमंडळ हे शासनाचे एक महत्त्वाचे अंग आहे. न्यायमंडळाची रचना:

• सर्वोच्च न्यायालय: हे भारतातील सर्वोच्च न्यायालय आहे. याचे अधिकार क्षेत्र संपूर्ण भारतभर आहे.
• उच्च न्यायालय: प्रत्येक राज्यासाठी एक उच्च न्यायालय असते.
• जिल्हा न्यायालय: प्रत्येक जिल्ह्यासाठी जिल्हा न्यायालय असते.
• इतर न्यायालये: दिवाणी न्यायालय, फौजदारी न्यायालय, कामगार न्यायालय, कौटुंबिक न्यायालय इत्यादी.

राजकीय पक्ष निवडणुकीत भाग घेतात आणि सरकार स्थापन करतात. त्यांची काही कार्ये खालीलप्रमाणे:

1. निवडणूक लढवणे: राजकीय पक्ष निवडणुकीत आपले उमेदवार उभे करतात आणि त्यांना निवडून आणण्यासाठी प्रयत्न करतात.
2. सरकार स्थापन करणे: राजकीय पक्ष निवडणुकीत बहुमत मिळाल्यास राजकीय पक्ष सरकार स्थापन करतात.
3. धोरण ठरवणे: राजकीय पक्ष देशासाठी आणि राज्यासाठी धोरणे ठरवतात.
4. जनमत तयार करणे: राजकीय पक्ष आपल्या विचारधारांचा प्रसार करून लोकांचे मत वळवण्याचा प्रयत्न करतात.
5. सरकारवर नियंत्रण ठेवणे: विरोधी पक्ष सरकारवर टीका करून त्यांच्या चुका दाखवून देतात.