शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या

 शेतकरी आत्महत्या म्हणजे 1970 च्या दशकापासून आत्महत्या करणार्‍या शेतकर्‍यांच्या राष्ट्रीय आपत्तीचा संदर्भ देते , मुख्यतः खाजगी जमीनदार आणि बँकांकडून घेतलेल्या कर्जाची परतफेड करण्यास असमर्थतेमुळे .

नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड ब्युरो ऑफ इंडियाने नोंदवले आहे की 1995 पासून एकूण 296,438 भारतीय शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केल्या आहेत. [1] त्यापैकी 60,750 शेतकरी आत्महत्या महाराष्ट्र राज्यात 1995 पासून आणि उर्वरित ओडिशा , तेलंगणा , आंध्र प्रदेश , मध्य प्रदेश , गुजरात आणि छत्तीसगढ ही सर्व राज्ये ज्यात आर्थिक आणि प्रवेश नियम ढिले आहेत. [२] [३]

यापूर्वी, सरकारांनी वेगवेगळे आकडे नोंदवले होते, 2014 मधील 5,650 शेतकरी आत्महत्यांपासून [4] 2004 मधील सर्वाधिक 18,241 शेतकरी आत्महत्यांपर्यंत. [५] 2005 ते 10 वर्षांच्या कालावधीत भारतातील शेतकर्‍यांच्या आत्महत्येचे प्रमाण प्रति 100,000 लोकसंख्येमागे 1.4 आणि 1.8 दरम्यान होते, तथापि, 2017 आणि 2018 मधील आकडेवारीनुसार दररोज सरासरी 10 पेक्षा जास्त आत्महत्या किंवा प्रति 5760 आत्महत्या वर्ष [६] राज्यांवर शेतकरी आत्महत्यांच्या आकडेवारीत फेरफार केल्याचा आरोप आहे, त्यामुळे खरी आकडेवारी आणखी जास्त असू शकते. [७]

भारत हा कृषिप्रधान देश असून तेथील सुमारे ७०% लोक प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे शेतीवर अवलंबून आहेत. सन 2017 मध्ये भारताच्या अर्थव्यवस्थेत कृषी क्षेत्राचा वाटा 15.4% होता. [8] 2020 मध्ये एकूण कामगारांपैकी सुमारे 41.49% शेतीशी संबंधित आहेत. [9] भारतातील सर्व आत्महत्यांपैकी 11.2% शेतकरी आत्महत्या आहेत. [४] कार्यकर्ते आणि विद्वानांनी शेतकरी आत्महत्येची अनेक विरोधाभासी कारणे दिली आहेत, जसे की शेतकरी विरोधी कायदे, कर्जाचा बोजा, खराब सरकारी धोरणे, अनुदानातील भ्रष्टाचार, पीक अपयश, मानसिक आरोग्य , वैयक्तिक समस्या आणि कौटुंबिक समस्या. [

2013 ते 2019 दरम्यान शेतकऱ्यांचे उत्पन्न 30 टक्क्यांनी वाढले तर त्यांचे कर्ज सुमारे 58 टक्क्यांनी वाढले. परिणामी, मंत्रालयाने जारी केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, त्यांच्या वार्षिक उत्पन्नाच्या टक्केवारीत शेतकऱ्यांचे कर्ज 13 टक्क्यांनी वाढले. सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी. ]

शेतकरी आत्महत्या ही एक गंभीर समस्या आहे. जेव्हा एखादा शेतकरी आर्थिक अडचणी, कर्जबाजारीपणा, नापिकी, नैसर्गिक आपत्ती, किंवा सामाजिक दबावामुळे आपले जीवन संपवतो, तेव्हा त्याला शेतकरी आत्महत्या म्हणतात.

शेतकरी आत्महत्येची कारणे:

• आर्थिक अडचणी: कर्जबाजारीपणा, शेतीमालाला योग्य भाव न मिळणे.
• नैसर्गिक आपत्ती: अतिवृष्टी, दुष्काळ, गारपीट यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे पिकांचे नुकसान.
• सामाजिक कारणे: कुटुंबाचा दबाव, सामाजिक प्रतिष्ठा, व्यसन.
• शैक्षणिक आणि मानसिक आरोग्य: योग्य मार्गदर्शन आणि समुपदेशनाचा अभाव.

परिणाम:

• शेतकरी कुटुंबांचे मोठे नुकसान होते.
• मुलांचे शिक्षण थांबते.
• कुटुंबावर मोठे मानसिक आघात होतात.

उपाय:

• शेतकऱ्यांसाठी कर्जमाफी योजना.
• शेतीमालाला योग्य भाव मिळवून देण्यासाठी उपाययोजना.
• सिंचनाच्या सोयी वाढवणे.
• शेतकऱ्यांसाठी समुपदेशन केंद्र सुरू करणे.

शेतकरी आत्महत्या एक सामाजिक आणि आर्थिक समस्या आहे, ज्यावर तातडीने उपाय करणे आवश्यक आहे.

अधिक माहितीसाठी:

• महाराष्ट्र शासन
• कृषी विभाग, महाराष्ट्र शासन