ताण (Stress):

जेव्हा एखाद्या वस्तूवर बाह्य बल लावले जाते, तेव्हा वस्तूच्या अंतर्गत भागात एक प्रतिक्रिया बल निर्माण होते. हे प्रतिक्रिया बल वस्तूच्या मूळ आकारात बदल करण्याचा प्रतिकार करते.

व्याख्या:

वस्तूच्या प्रति एकक क्षेत्रफळावर (per unit area) कार्य करणाऱ्या आंतरिक प्रतिक्रिया बलाला ताण म्हणतात.

सूत्र:

ताण = बल / क्षेत्रफळ

Stress = Force / Area

SI एकक:

न्यूटन प्रति मीटर स्क्वेअर (N/m²) किंवा पास्कल (Pa)

ताणाचे प्रकार:

ताणाचे मुख्यत्वे दोन प्रकार आहेत:

1. सामान्य ताण (Normal Stress): जेव्हा बल वस्तूच्या पृष्ठभागाला लंबवत (perpendicular) असते, तेव्हा तो सामान्य ताण असतो. याचे दोन उपप्रकार आहेत:
• तन्यता ताण (Tensile Stress): जेव्हा बल वस्तूवर ताण निर्माण करते (stretching force).
• संपीडन ताण (Compressive Stress): जेव्हा बल वस्तूवर दाब निर्माण करते (compressing force).
2. कर्तन ताण (Shear Stress): जेव्हा बल वस्तूच्या पृष्ठभागाला समांतर (parallel) असते, तेव्हा तो कर्तन ताण असतो.

महत्व:

ताण ही एक महत्त्वाची संकल्पना आहे, जी वस्तूची मजबुती आणि भार सहन करण्याची क्षमता दर्शवते. इमारती, पूल आणि इतर रचनांसाठी ताण समजून घेणे आवश्यक आहे.