2 उत्तरे
2
answers
उद्योगांचे प्रकार किती?
3
Answer link
उद्योगांचे प्रकार
1. प्राथमिक उद्योग - प्राथमिक उद्योग हा निसर्गाच्या मदतीने वस्तूंच्या उत्पादनाशी संबंधित आहे. हा निसर्गाभिमुख उद्योग आहे ज्यासाठी फार कमी मानवी प्रयत्नांची आवश्यकता असते उदा: शेती, वनीकरण, मासेमारी, फलोत्पादन इ.
2. पुनरुत्पादक उद्योग - विक्रीच्या उद्देशाने विशिष्ट प्रजातींच्या वनस्पती आणि प्राण्यांचे पुनरुत्पादन आणि वाढ करण्यात गुंतलेल्या उद्योगांना प्रजनन उद्योग म्हणतात. त्यांच्या विक्रीतून नफा मिळवणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश आहे. उदाहरणार्थ: रोपवाटिका, पशुपालन, कुक्कुटपालन इ.
3. उतारा उद्योग - उतारा उद्योग म्हणजे जमीन, हवा किंवा पाण्यातून माल काढणे . उत्खनन उद्योगाची उत्पादने सामान्यतः कच्च्या स्वरूपात येतात आणि बांधकाम आणि बांधकाम उद्योग नवीन उत्पादने तयार करण्यासाठी वापरली जातात उदाहरणार्थ: खाण उद्योग, कोळसा, खनिजे, तेल, लोह खनिज, जंगलातून लाकूड आणि रबर इत्यादी.
4. बांधकाम उद्योग - मशिन आणि मनुष्यबळाच्या सहाय्याने कच्च्या मालाचे तयार मालामध्ये रूपांतर करण्यात बांधकाम उद्योगाचा सहभाग असतो. तयार वस्तू एकतर ग्राहकोपयोगी वस्तू किंवा उत्पादक वस्तू असू शकतात जसे की कापड, रसायने, साखर उद्योग, कागद उद्योग इ.
5. स्ट्रक्चरल इंडस्ट्रीज - स्ट्रक्चरल इंडस्ट्रीज इमारती, पूल, रस्ते, धरणे, कालवे इत्यादींच्या बांधकामात गुंतलेले आहेत. हा उद्योग इतर सर्व प्रकारच्या उद्योगांपेक्षा वेगळा आहे कारण इतर उद्योगांमध्ये माल एका ठिकाणी बनवला जातो आणि दुसऱ्या ठिकाणी विकला जातो. परंतु स्ट्रक्चरल इंडस्ट्रीमध्ये, वस्तू त्याच ठिकाणी राहतात जिथे ते बनवले जातात, म्हणजेच ते तिथे विकले जातात.
6. सेवा उद्योग - आधुनिक काळात, सेवा क्षेत्र हे राष्ट्राच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे आणि म्हणून त्याला सेवा उद्योग म्हणतात. हॉटेल उद्योग, पर्यटन उद्योग, करमणूक उद्योग इत्यादी या वर्गात मोडणारे मुख्य उद्योग आहेत.
0
Answer link
उद्योगांचे वर्गीकरण विविध निकषांवर केले जाते. मुख्य वर्गीकरण खालीलप्रमाणे:
1. मालकीनुसार उद्योग (Ownership):
- खाजगी उद्योग (Private Sector): हे उद्योग व्यक्ती किंवा खाजगी संस्थांच्या मालकीचे असतात.
- सार्वजनिक उद्योग (Public Sector): हे उद्योग सरकारद्वारे चालवले जातात.
- संयुक्त उद्योग (Joint Sector): काही उद्योग खाजगी आणि सार्वजनिक क्षेत्रांच्या भागीदारीतून चालतात.
- सहकारी उद्योग (Co-operative Sector): हे उद्योग काही लोकांच्या गटांनी एकत्र येऊन स्थापन केलेले असतात.
2. आकारानुसार उद्योग (Size):
- सूक्ष्म उद्योग (Micro Industry): यामध्ये लहान प्रमाणावर उत्पादन होते.
- लघु उद्योग (Small Scale Industry): मध्यम स्वरूपाचे उत्पादन येथे केले जाते.
- मोठे उद्योग (Large Scale Industry): मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन आणि गुंतवणूक असलेले उद्योग.
3. उत्पादनानुसार उद्योग (Product):
- कृषी आधारित उद्योग (Agro-Based Industry): शेती उत्पादनावर आधारित उद्योग, जसे अन्न प्रक्रिया उद्योग.
- खनिज आधारित उद्योग (Mineral-Based Industry): खनिजांवर प्रक्रिया करणारे उद्योग, जसे लोह-उत्पादन उद्योग.
- वन आधारित उद्योग (Forest-Based Industry): वनांवर आधारित उद्योग, जसे लाकूड उद्योग.
- रासायनिक उद्योग (Chemical Industry): रसायनांवर प्रक्रिया करणारे उद्योग.
- वस्त्रोद्योग (Textile Industry): कापड उत्पादन उद्योग.
4. कार्यात्मक आधारावर उद्योग (Functional):
- प्राथमिक उद्योग (Primary Industry): नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करणारे उद्योग, जसे खाणकाम.
- दुय्यम उद्योग (Secondary Industry): प्राथमिक उद्योगातून मिळालेल्या मालावर प्रक्रिया करणारे उद्योग, जसे उत्पादन उद्योग.
- तृतीयक उद्योग (Tertiary Industry): सेवा पुरवणारे उद्योग, जसे बँकिंग, विमा, वाहतूक.
प्रत्येक प्रकारच्या उद्योगाचे स्वतःचे महत्त्व आहे आणि ते अर्थव्यवस्थेचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत.