सारनाथ येथील मूळ स्तंभा मध्ये स्तंभाच्या अगदी वरच्या भागावर ४ उभे आशियाई सिंह कोरले आहेत. या सिंहांखालच्या पट्टीवर पूर्वेकडे हत्ती, पश्चिमेकडे घोडा, दक्षिणेकडे बैल व उत्तरेकडे एक सिंह कोरला आहे. प्रत्येक जोडीमध्ये एक अशोकचक्र कोरले आहे. हे संपूर्ण शिल्प एका उलट्या कमळावर उभे आहे.

भारताचे राष्ट्रीय चिन्ह:

भारताचे राष्ट्रीय चिन्ह सारनाथ येथील अशोक स्तंभावरून घेण्यात आले आहे. हे चिन्ह भारताने २६ जानेवारी १९५० रोजी स्वीकारले.

चिन्हातील घटक:

• सिंहाकृती: या चिन्हात चार सिंह एकमेकांकडे पाठ करून उभे आहेत. हे सिंह शक्ती, धैर्य आणि आत्मविश्वासाचे प्रतीक आहेत.
• आधार फलक: सिंहांकृती ज्या आधार फलकावर उभी आहे, त्यावर चक्र आणि प्राणी कोरलेले आहेत.
• चक्र: या फलकावर धर्माचे चक्र आहे, ज्याला 'अशोकचक्र' म्हणतात. हे चक्र धम्मचक्र प्रवर्तनाचे प्रतीक आहे.
• पशु: चक्राच्या दोन्ही बाजूंना घोडा आणि बैल यांच्या प्रतिमा आहेत. घोडा ऊर्जा आणि गती दर्शवतो, तर बैल कठोर परिश्रम आणि दृढता दर्शवतो.
• सत्यमेव जयते: चिन्हाच्या खाली 'सत्यमेव जयते' हे वाक्य देवनागरी लिपीत लिहिलेले आहे, ज्याचा अर्थ 'सत्य नेहमी विजयी होते' असा आहे. हे वाक्य मुंडकोपनिषदातून घेतले आहे.

हे चिन्ह भारत सरकार आणि विविध शासकीय कामांसाठी वापरले जाते. भारतीय चलनी नोटा आणि नाण्यांवरही हे चिन्ह आढळते.

संदर्भ:

• भारताचे राष्ट्रीय चिन्ह (Know India)