मागणीचा नियम:

जर इतर घटक स्थिर असतील, तर वस्तूची किंमत वाढल्यास मागणी घटते आणि किंमत कमी झाल्यास मागणी वाढते. याचा अर्थ किंमत आणि मागणीमध्ये व्यस्त संबंध असतो.

नियमाची गृहीतके:

• उपभोक्त्यांची आवड आणि प्राधान्ये स्थिर असावी: लोकांच्या आवडीनिवडी बदलल्यास मागणीच्या नियमात बदल होऊ शकतो.
• उत्पन्न पातळीत बदल नको: लोकांचे उत्पन्न वाढल्यास, ते जास्त किंमतीतही वस्तू खरेदी करू शकतात.
• पर्यायी वस्तूंच्या किंमती स्थिर असाव्यात: जर पर्यायी वस्तू स्वस्त झाल्या, तर लोक मूळ वस्तू कमी खरेदी करू शकतात.
• भविष्यातील किंमतींमधील बदलाची अपेक्षा नसावी: जर लोकांना वाटले की किंमत वाढणार आहे, तर ते जास्त किंमतीतही जास्त खरेदी करू शकतात.

मागणीच्या नियमाचे अपवाद:

1. गिफेन वस्तू (Giffen Goods): काही विशिष्ट परिस्थितीत, किंमत वाढल्यासही मागणी वाढते. उदाहरणार्थ, गरीब लोक फक्त स्वस्त वस्तू (जसे की बाजरी) खरेदी करतात. जर बाजरीची किंमत वाढली, तर ते इतर वस्तू खरेदी करू शकत नाहीत आणि त्यामुळे बाजरीची मागणी वाढते.
2. प्रतिष्ठादर्शक वस्तू (Veblen Goods): काही वस्तूStatus symbol म्हणून वापरल्या जातात. त्यांची किंमत वाढल्यास, त्यांची मागणी आणखी वाढते, कारण तेStatus symbol दर्शवतात.
3. भविष्यातील किंमती वाढण्याची अपेक्षा: जर लोकांना वाटले की भविष्यात किंमती आणखी वाढणार आहेत, तर ते आत्ताच जास्त किंमतीत जास्त वस्तू खरेदी करू शकतात.
4. अर्जेंट गरज: जीवनावश्यक वस्तूंसाठी लोक जास्त किंमत द्यायला तयार असतात, त्यामुळे मागणी नियमानुसार बदलत नाही.
5. अज्ञान (Ignorance): काही वेळा लोकांना किंमतींमधील फरकाची माहिती नसते, त्यामुळे ते जास्त किंमत देऊनही वस्तू खरेदी करतात.

उदाहरण:

एका विशिष्ट कंपनीच्या स्मार्टफोनची किंमत वाढल्यास, लोक तो कमी खरेदी करतील आणि इतर कंपन्यांचे स्वस्त स्मार्टफोन खरेदी करणे पसंत करतील. याउलट, जर स्मार्टफोनची किंमत कमी झाली, तर जास्त लोक तो खरेदी करतील.