नेटवर्क मार्केटिंग, ज्याला मल्टी-लेव्हल मार्केटिंग (Multi-Level Marketing - MLM) असेही म्हणतात, ही एक व्यवसाय पद्धती आहे. यातdistributors (वितरक) कंपन्यांची उत्पादने किंवा सेवा थेट ग्राहकांना विकतात आणि नवीन वितरक भरती करतात.

1. उत्पादने किंवा सेवांची विक्री: वितरक कंपनीची उत्पादने किंवा सेवा थेट ग्राहकांना विकतात.
2. नवीन वितरक भरती: वितरक त्यांच्या ओळखीच्या लोकांना या व्यवसायात सामील होण्यासाठी प्रोत्साहित करतात आणि नवीन वितरक बनवतात.
3. टीम तयार करणे: वितरक स्वतःच्या नेतृत्वाखाली वितरकांची टीम तयार करतात.
4. कमिशन (Commission): वितरकांना त्यांच्या स्वतःच्या विक्रीवर आणि त्यांच्या टीमच्या विक्रीवर कमिशन मिळते.

नेटवर्क मार्केटिंगमध्ये यशस्वी होण्यासाठी योग्य शिक्षण आणि मार्गदर्शनाची आवश्यकता असते. कंपन्या आणि अनुभवी वितरक अनेक प्रकारचे प्रशिक्षण देतात:

• उत्पादन प्रशिक्षण: उत्पादनांची माहिती, त्यांचे फायदे आणि कसे वापरावे याचे प्रशिक्षण दिले जाते.
• विक्री कौशल्ये: ग्राहकांशी कसे बोलावे, त्यांना उत्पादने कशी समजावून सांगावी आणि विक्री कशी करावी याचे प्रशिक्षण दिले जाते.
• भरती प्रशिक्षण: नवीन वितरकांना कसे आकर्षित करावे आणि त्यांना टीममध्ये कसे सामील करावे याचे मार्गदर्शन केले जाते.
• नेतृत्व विकास: टीमचे नेतृत्व कसे करावे, लोकांना कसे प्रेरित करावे आणि व्यवसाय कसा वाढवावा याचे प्रशिक्षण दिले जाते.
• ऑनलाइन प्रशिक्षण: अनेक कंपन्या ऑनलाइन वेबिनार (webinar), व्हिडिओ (video) आणि लेख (articles) द्वारे प्रशिक्षण देतात.

ॲमेझॉन आणि फ्लिपकार्ट यांसारख्या ई-कॉमर्स (e-commerce) कंपन्या नेटवर्क मार्केटिंग मॉडेल (model) वापरत नाहीत. त्या पारंपरिक ई-कॉमर्स व्यवसाय मॉडेलवर आधारित आहेत, जिथे ग्राहक थेट वेबसाइटवरून उत्पादने खरेदी करतात.

नेटवर्क मार्केटिंग एक व्यवसाय संधी आहे, पण यात यश मिळवण्यासाठी कठोर परिश्रम, योग्य प्रशिक्षण आणि चिकाटी आवश्यक आहे.