व्यवस्थापनशास्त्र

व्यवस्थापन शास्त्राचे जनक फ्रेडरिक वि Winslow टेलर (Frederick Winslow Taylor) यांना मानले जाते.

ते एक अमेरिकन मेकॅनिकल इंजीनियर होते आणि त्यांनी व्यवस्थापन क्षेत्रात मोठे योगदान दिले.

त्यांनी 'वैज्ञानिक व्यवस्थापन' (Scientific Management) या संकल्पनेचा विकास केला.

त्यांच्या योगदानात खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

• कार्यांचे विश्लेषण आणि मानकीकरण
• वैज्ञानिक पद्धतीने कर्मचाऱ्यांची निवड आणि प्रशिक्षण
• व्यवस्थापन आणि कर्मचाऱ्यांमध्ये सहकार्य

या कार्यांमुळे फ्रेडरिक वि Winslow टेलर यांना व्यवस्थापन शास्त्राचे जनक मानले जाते.

व्यवस्थापन शास्त्राचे जनक फ्रेडरिक विन्स्लो टेलर (Frederick Winslow Taylor) यांना मानले जाते.

अधिक माहिती:

• फ्रेडरिक टेलर हे एक अमेरिकन मेकॅनिकल इंजिनियर होते.
• त्यांनी व्यवस्थापनामध्ये वैज्ञानिक पद्धतीचा वापर सुरू केला.
• टेलर यांनी 'वैज्ञानिक व्यवस्थापन' (Scientific Management) यावर भर दिला, ज्यात कामाचे विश्लेषण करून ते अधिक कार्यक्षम कसे करता येईल यावर लक्ष केंद्रित केले जाते.

संदर्भ:

• ब्रिटानिका - फ्रेडरिक वि Winslow टेलर

उत्पादन कार्यात भूमी श्रम भांडवल आणि संघटन या चारही उत्पादन घटकांचा कमी-अधिक प्रमाणात वापर करावा लागतोच यापूर्वी आपण पाहिले आहे या घटकांना एकत्रित करून उत्पादन कार्य पूर्ण करायची जबाबदारी उत्पादन घेतो त्याला हे सर्व कार्य त्याच्या बाजारातून विकत घ्यावे लागतात म्हणून याचा उपयोग केल्यानंतर त्या घटकांना त्यांनी दिलेल्याउपयोग केल्यानंतर त्या घटकांना त्यांनी दिलेल्या योगदानाचा मोबदला द्यावा लागतो हा मोबदला किती घ्यावयाचा घटकांच्या एकमेकांनी केलेल्या कामाची किंमत कशी ठरवायची हे प्रश्न उत्पादकास समोर असतात समजा एका मजुराने शेतात दिवसभर काम केले त्याला मजुरी किती द्यायची याचे उत्तर शोधण्यासाठी शेत मालकाला मजुराचा दराचा विचार करावा लागतो हा दर एकदा निश्चित झाला की प्रत्येक मजुराला एकूण किती मोबदला द्यावा याचा हे ठरवणे सोपे उदाहरण असतो दिवसाचा मोबदला दर पन्नास रुपये ठाण एका मजुराने सलग चार दिवस शेतात काम केले तर त्याचा एकूण मोबदला रुपये पन्नास गुणिले चार दिवस दोनशे रुपये होईल म्हणजे येथे मजुराचा दर ठरवणे महत्त्वाचे आहे. मजूर हा श्रम या घटकाचा एक तसेच इतरही अनेक घटकांची आपण माहिती बघू. एक हेक्टर जमीन हा भूमी या घटकाचा एकक.; शंभर रुपये शेकडा हा भांडवलाचा एकक; टक्केवारी (शंभर रुपये गुंतवणूक को मांगे मिळणारा नफा ) हा संघटन या घटकाचा एकक. या प्रत्येक एककाची बाजारात किंमत कशी ठरते याचे विश्लेषण अर्थशास्त्रात केले जाते.

एंटरप्राइझ (Enterprise) या शब्दाचा अर्थ अनेक संदर्भांमध्ये वेगवेगळा असू शकतो. काही सामान्य अर्थ खालीलप्रमाणे:

1. उद्योग (Business): कोणताही उद्योग किंवा व्यवसाय, मग तो छोटा असो वा मोठा, त्याला एंटरप्राइझ म्हटले जाऊ शकते. उदाहरणार्थ, एखादे दुकान, कंपनी किंवा कारखाना.
2. उपक्रम (Initiative): एखादे नवीन काम सुरू करणे किंवा एखादी योजना कार्यान्वित करणे, ज्यामध्ये काहीतरी साध्य करण्याचा उद्देश असतो.
3. धैर्य (Daring): धोका पत्करून काहीतरी नवीन करण्याची तयारी दर्शवणे.
4. व्यवस्था (Organization): एखादी संस्था किंवा संघटन, जी विशिष्ट ध्येयासाठी काम करते.

थोडक्यात, एंटरप्राइझ म्हणजे काहीतरी नवीन करण्याची किंवा साध्य करण्याची योजना असलेला उद्योग किंवा उपक्रम.

एंटरप्राइज (Enterprise) या शब्दाचा अर्थ अनेक संदर्भांमध्ये वेगवेगळा असू शकतो. काही सामान्य अर्थ खालीलप्रमाणे आहेत:

1. उद्योग किंवा व्यवसाय:
   • एंटरप्राइज म्हणजे एखादा उद्योग, कंपनी किंवा व्यावसायिक उपक्रम. हे लहान किंवा मोठे असू शकते.
2. नवीन आणि धाडसी काम:
   • एखादे मोठे आणि धाडसी काम हाती घेणे, ज्यात धोका पत्करण्याची तयारी असते.
3. सरकारी योजना:
   • सरकारने सुरू केलेली एखादी मोठी योजना किंवा प्रकल्प.

उदाहरण:

• 'स्टार्टअप एंटरप्राइज' म्हणजे नवीन व्यवसाय सुरू करणे.
• 'एंटरप्राइज रिसोर्स प्लॅनिंग (ERP)' हे व्यवसायातील एक सॉफ्टवेअर आहे.

अधिक माहितीसाठी, आपण खालील लिंक पाहू शकता: