निविदा
पालिकेचे टेंडर मिळवण्यासाठी काही विशिष्ट नियम आणि प्रक्रिया असतात, जे साधारणपणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- टेंडरची जाहिरात आणि उपलब्धता:
- पालिका विविध कामांसाठी (उदा. बांधकाम, देखभाल, सेवा पुरवठा) टेंडर काढते. या टेंडरची जाहिरात वर्तमानपत्रात, पालिकेच्या अधिकृत संकेतस्थळावर किंवा महाराष्ट्र सरकारच्या सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या संकेतस्थळावर (उदा. www.mahatenders.gov.in) प्रसिद्ध केली जाते.
- इच्छुक ठेकेदार किंवा पुरवठादार हे टेंडर नोटीसमध्ये नमूद केलेल्या कालावधीत टेंडरची कागदपत्रे डाउनलोड करू शकतात किंवा खरेदी करू शकतात.
- पात्रता निकष:
- प्रत्येक टेंडरसाठी विशिष्ट पात्रता निकष (Eligibility Criteria) असतात. यामध्ये कामाचा अनुभव, तांत्रिक क्षमता, आर्थिक स्थिती (उदा. मागील वर्षांची उलाढाल), आवश्यक परवाने (उदा. नोंदणी प्रमाणपत्र, जीएसटी नोंदणी), आणि मनुष्यबळाची उपलब्धता यांचा समावेश असतो.
- कधीकधी ठेकेदार किंवा पुरवठादार यांच्याकडे विशिष्ट श्रेणीतील नोंदणी असणे आवश्यक असते, जसे की सार्वजनिक बांधकाम विभागातील नोंदणी.
- टेंडर कागदपत्रे भरणे:
- ठेकेदारांना टेंडरची कागदपत्रे काळजीपूर्वक वाचून त्यातील सर्व अटी व शर्ती समजून घेणे आवश्यक असते.
- त्यानंतर, आवश्यक माहिती, तपशील आणि कोटेशन (Quotation) भरून सर्व कागदपत्रे नियमांनुसार तयार करावी लागतात.
- यामध्ये तांत्रिक बिड (Technical Bid) आणि आर्थिक बिड (Financial Bid) असे दोन भाग असू शकतात, जे साधारणपणे स्वतंत्रपणे सादर केले जातात.
- सुरक्षा ठेव (Earnest Money Deposit - EMD) आणि टेंडर फी:
- टेंडर फॉर्म खरेदी करण्यासाठी एक निर्धारित शुल्क (Tender Fee) भरावे लागते.
- बहुतेक टेंडरसाठी अर्ज करताना सुरक्षा ठेव (EMD) भरावी लागते. हे एक निश्चित रक्कम असते जी बोली लावणारा टेंडरच्या अटी व शर्तींचे पालन करेल याची हमी देते.
- टेंडर सादर करणे:
- तयार केलेली टेंडर कागदपत्रे विहित नमुन्यात, निर्धारित वेळेत आणि ठिकाणी सादर करावी लागतात. आता अनेक टेंडर ऑनलाइन (ई-टेंडरिंग) पद्धतीने सादर केली जातात.
- उशिरा सादर केलेले टेंडर स्वीकारले जात नाहीत.
- टेंडर उघडणे आणि मूल्यांकन:
- निर्धारित वेळेनंतर टेंडर उघडले जातात. अनेकदा तांत्रिक बिड आधी उघडले जाते आणि पात्र ठरलेल्या ठेकेदारांचे आर्थिक बिड नंतर उघडले जाते.
- पालिकेचे संबंधित अधिकारी टेंडरमधील तांत्रिक आणि आर्थिक बाबींचे मूल्यांकन करतात. सर्वात कमी बोली लावणारे आणि सर्व पात्रता निकष पूर्ण करणारे ठेकेदार निवडले जातात.
- करार:
- निवडलेल्या ठेकेदार किंवा पुरवठादाराला पालिकेशी करार (Contract) करावा लागतो. या करारामध्ये कामाचा कालावधी, अटी व शर्ती, दंड आणि इतर नियम स्पष्टपणे नमूद केलेले असतात.
- यावेळी कार्यपूर्ती हमी (Performance Guarantee) देखील सादर करावी लागते.
हे नियम आणि प्रक्रिया पालिकेनुसार किंवा टेंडरच्या प्रकारानुसार थोडे बदलू शकतात. त्यामुळे, प्रत्येक टेंडरच्या नोटीसमध्ये दिलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांचे काळजीपूर्वक पालन करणे महत्त्वाचे आहे.
- निविदा छाननी: सुरुवातीला, निविदाकारांनी भरलेल्या निविदांची छाननी केली जाते. यामध्ये कागदपत्रे, पात्रता निकष आणि इतर आवश्यक माहिती तपासून पाहिली जाते.
- तांत्रिक मूल्यांकन: तांत्रिक मूल्यांकनात, निविदाकारांच्या तांत्रिक क्षमता आणि अनुभवाची तपासणी केली जाते. कामाच्या स्वरूपानुसार, आवश्यक तांत्रिक कौशल्ये आणि अनुभव आहे की नाही हे पाहिले जाते.
- आर्थिक मूल्यांकन: तांत्रिक मूल्यांकनात पात्र ठरलेल्या निविदाकारांच्या आर्थिक निविदा उघडल्या जातात. सर्वात कमी बोली लावणाऱ्या निविदाकाराची निवड केली जाते.
- वाटाघाटी: काहीवेळा, महापालिका सर्वात कमी बोली लावणाऱ्या निविदाकारासोबत वाटाघाटी करू शकते, जेणेकरून दर आणखी कमी करता येतील.
- कंत्राट अंतिम: वाटाघाटीनंतर, अंतिम कंत्राटदाराची निवड केली जाते आणि त्याला काम सुरू करण्याचा आदेश दिला जातो.
निविदा (टेंडर) अनेक प्रकारची असते, जी संस्थेच्या गरजेनुसार आणि खरेदीच्या प्रकारानुसार निवडली जाते. काही मुख्य प्रकार खालीलप्रमाणे:
- खुल्या निविदा (Open Tender): यामध्ये कोणताही इच्छुक पुरवठादार निविदा भरू शकतो.
- मर्यादित निविदा (Limited Tender): काही निवडक पुरवठादारांनाच निविदा भरण्यासाठी आमंत्रित केले जाते.
- एकल निविदा (Single Tender): फक्त एकाच पुरवठादाराला निविदा भरण्यासाठी विचारले जाते.
- ई-निविदा (E-Tender): ह्या निविदा ऑनलाइन भरल्या जातात.
- पारदर्शकता (Transparency)
- कमी खर्च (Low Cost)
- वेळेची बचत (Time Saving)
- जास्त स्पर्धा (Increased Competition)
अधिक माहितीसाठी, आपण खालील संकेतस्थळांना भेट देऊ शकता:
1. सरकारी विभाग (Government Departments):
- सार्वजनिक बांधकाम विभाग (Public Works Department)
- Municipal Corporation
- संरक्षण मंत्रालय (Defence Ministry)
- आरोग्य विभाग (Health Department)
2. खाजगी कंपन्या (Private Companies):
- बांधकाम कंपन्या (Construction Companies)
- कारखाने (Factories)
- हॉस्पिटल्स (Hospitals)
- मॉल्स आणि शॉपिंग सेंटर्स (Malls and Shopping Centers)
- IT Parks आणि Commercial Complexes
3. इतर संस्था (Other Organizations):
- शैक्षणिक संस्था (Educational Institutes)
- Residencial सोसायट्या (Residential Societies)
टीप: टेंडर देणारी संस्था किंवा कंपनी त्यांच्या गरजेनुसार आणि प्रोजेक्टनुसार निविदा काढते.
फक्त एका फर्मद्वारेच आमंत्रित केले जाते, तर त्याला एकल निविदा पद्धत म्हणतात. बहुधा ही पद्धत एकाधिकृत वस्तूंच्या बाबतीत स्वीकारली जाते. बर्याच वेळा हे अत्यंत गरजेच्या किंवा आणीबाणीच्या परिस्थितीत स्वीकारले जाते. या पद्धतीमध्ये स्पर्धा करणे देखील स्पर्धा समाप्त करते. म्हणूनच खरेदीदारांना अधिक सक्रियपणे काम करावे लागते. अर्थात एकल निविदा देखील खरेदी प्रणालीचा एक भाग होय.
भारतीय रेल्वेमध्ये निविदा प्रक्रिया एक महत्त्वाची प्रक्रिया आहे, ज्याद्वारे रेल्वे विविध वस्तू आणि सेवांची खरेदी करते. ह्या प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि स्पर्धात्मकता राखणे आवश्यक आहे.
निविदा प्रक्रियेची रूपरेषा:
- आवश्यकता निश्चित करणे: रेल्वेला कोणत्या वस्तू किंवा सेवांची गरज आहे, हे ठरवणे.
- निविदा सूचना (Tender Notification): सार्वजनिकरित्या निविदा काढण्याची सूचना जारी करणे. यामध्ये कामाचे स्वरूप, अंतिम तारीख आणि आवश्यक कागदपत्रे इत्यादी माहिती दिलेली असते.
- निविदा कागदपत्रे (Tender Documents): इच्छुक कंपन्यांकडून निविदा कागदपत्रे मागवणे.
- बोली सादर करणे (Bid Submission): कंपन्या आवश्यक कागदपत्रांसह त्यांच्या बोली सादर करतात.
- तांत्रिक मूल्यांकन (Technical Evaluation): सादर केलेल्या बोलींचे तांत्रिकदृष्ट्या मूल्यांकन केले जाते.
- आर्थिक मूल्यांकन (Financial Evaluation): तांत्रिक मूल्यांकनात पात्र ठरलेल्या कंपन्यांच्या आर्थिक बोलींचे मूल्यांकन केले जाते.
- निवड आणि करार (Selection and Contract): सर्वात योग्य बोली सादर करणाऱ्या कंपनीची निवड केली जाते आणि त्यांच्यासोबत करार केला जातो.
निविदेचे प्रकार:
- खुली निविदा (Open Tender): यात कोणताही पुरवठादार भाग घेऊ शकतो.
- मर्यादित निविदा (Limited Tender): काही निवडक पुरवठादारांनाच निविदा भरण्याची परवानगी असते.
- एकल निविदा (Single Tender): फक्त एकाच पुरवठादाराला निविदा भरण्यासाठी आमंत्रित केले जाते.
अधिक माहितीसाठी, आपण भारतीय रेल्वेच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊ शकता: भारतीय रेल्वे
नवीन टेंडर पद्धतीची वैशिष्ट्ये:
- ऑनलाइन नोंदणी: इच्छुक असलेल्या कंपन्यांना किंवा व्यक्तींना ऑनलाइन पोर्टलवर नोंदणी करणे आवश्यक आहे.
- निविदा सूचना: सर्व निविदा सूचना ऑनलाइन पोर्टलवर प्रकाशित केल्या जातात.
- कागदपत्रे सादर करणे: आवश्यक कागदपत्रे ऑनलाइन अपलोड करण्याची सुविधा असते.
- निविदा उघडणे: निविदा उघडण्याची प्रक्रिया ऑनलाइन केली जाते, ज्यामुळे अधिक पारदर्शकता येते.
- ई-निविदा: अनेक ठिकाणी ई-निविदा (E-Tendering) प्रणालीचा वापर केला जातो, ज्यामुळे निविदा प्रक्रिया जलद आणि कार्यक्षम होते.
या पद्धतीचे फायदे:
- पारदर्शकता वाढते.
- वेळेची बचत होते.
- खर्च कमी होतो.
- प्रक्रियेत सुलभता येते.
अधिक माहितीसाठी, आपण महाराष्ट्र सरकारच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊ शकता: महाटेंडर्स.