सूर्यामुळे होणाऱ्या ऋतू बदलांवर टीप

पृथ्वीवर ऋतू बदल मुख्यतः सूर्याभोवतीच्या तिच्या परिभ्रमणामुळे आणि तिच्या अक्षाच्या तिरकसपणामुळे (अक्षीय कल) होतात. पृथ्वीचा अक्ष तिच्या कक्षीय पातळीला सुमारे 23.5 अंशांनी कललेला आहे. हा कल कायम राहतो, म्हणजेच पृथ्वी सूर्याभोवती फिरताना तिचा अक्ष नेहमी एकाच दिशेने कललेला असतो.

• अक्षीय कल आणि सूर्याची किरणे: पृथ्वीच्या अक्षाच्या तिरकसपणामुळे वर्षाच्या वेगवेगळ्या वेळी पृथ्वीच्या वेगवेगळ्या भागांवर सूर्याची किरणे कमी-जास्त थेट पडतात. जेव्हा एखादा गोलार्ध सूर्याकडे झुकलेला असतो, तेव्हा त्याला अधिक थेट आणि तीव्र सूर्यप्रकाश मिळतो, ज्यामुळे तेथे उन्हाळा असतो. याउलट, जेव्हा तो गोलार्ध सूर्यापासून दूर झुकलेला असतो, तेव्हा त्याला कमी थेट आणि कमी तीव्र सूर्यप्रकाश मिळतो, ज्यामुळे तेथे हिवाळा असतो.
• दिवसाचा कालावधी: ज्या गोलार्धात उन्हाळा असतो, तिथे दिवसाचा कालावधी लांब असतो, कारण सूर्यप्रकाश अधिक वेळ उपलब्ध असतो. हिवाळ्यात, दिवसाचा कालावधी लहान असतो.
• संक्रांती (Solstices):
  • उन्हाळी संक्रांती (Summer Solstice): साधारणपणे 21 जून रोजी उत्तर गोलार्ध सूर्याकडे जास्तीत जास्त झुकलेला असतो, ज्यामुळे तेथे सर्वात मोठा दिवस आणि उन्हाळ्याची सुरुवात होते. दक्षिण गोलार्धात यावेळेस हिवाळा असतो.
  • हिवाळी संक्रांती (Winter Solstice): साधारणपणे 21 किंवा 22 डिसेंबर रोजी दक्षिण गोलार्ध सूर्याकडे जास्तीत जास्त झुकलेला असतो, ज्यामुळे तेथे उन्हाळा असतो आणि उत्तर गोलार्धात सर्वात लहान दिवस व हिवाळ्याची सुरुवात होते.
• विषुववृत्त (Equinoxes):
  • वसंत संपात (Vernal Equinox): साधारणपणे 20 किंवा 21 मार्च रोजी, पृथ्वीचा अक्ष सूर्याकडे किंवा सूर्यापासून दूर झुकलेला नसतो, ज्यामुळे विषुववृत्तावर सूर्याची किरणे थेट पडतात. या दिवशी जगभरात दिवस आणि रात्र साधारणपणे सारख्याच लांबीचे असतात. उत्तर गोलार्धात वसंत ऋतू सुरू होतो.
  • शरद संपात (Autumnal Equinox): साधारणपणे 22 किंवा 23 सप्टेंबर रोजी, पुन्हा एकदा पृथ्वीचा अक्ष सूर्याकडे किंवा सूर्यापासून दूर झुकलेला नसतो, ज्यामुळे दिवस आणि रात्र सारखेच असतात. उत्तर गोलार्धात शरद ऋतू सुरू होतो.

थोडक्यात, पृथ्वीचा तिच्या अक्षावर असलेला तिरकसपणा आणि सूर्याभोवतीचे तिचे परिभ्रमण यामुळे सूर्याची किरणे पृथ्वीवर वर्षभरात वेगवेगळ्या कोनात पडतात, ज्यामुळे ऋतू बदल होतात.