जंगले ही पृथ्वीवरील सर्वात महत्त्वाची नैसर्गिक परिसंस्था (ecosystems) आहेत. हवामान, पर्जन्यमान, भौगोलिक स्थान आणि मातीचा प्रकार यानुसार त्यांची रचना आणि वनस्पतींचे प्रकार वेगवेगळे असतात. जंगलांचे वर्गीकरण अनेक प्रकारे केले जाते, परंतु सामान्यतः तेथील हवामान आणि वनस्पतींच्या प्रकारांवर आधारित वर्गीकरण सर्वात जास्त प्रचलित आहे.

जंगलांचे मुख्य प्रकार खालीलप्रमाणे सविस्तर स्पष्ट केले आहेत:

• विषुववृत्तीय सदाहरित वने (Tropical Evergreen Forests):

  • स्थान: ही वने विषुववृत्ताजवळ, जास्त पाऊस पडणाऱ्या प्रदेशात आढळतात (उदा. अमेझॉन खोरे, काँगो खोरे, आग्नेय आशिया आणि भारतातील पश्चिम घाट).

  • हवामान: येथे वर्षभर उच्च तापमान (सुमारे 20-25°C) आणि खूप जास्त पाऊस (200 सेमी पेक्षा जास्त) असतो. कोरडा ऋतू नसतो.

  • वनस्पती: येथील झाडे वर्षभर हिरवीगार असतात कारण त्यांना पाने गळण्याची गरज नसते. झाडे खूप उंच वाढतात (60 मीटर किंवा त्याहून अधिक), त्यांची घनता खूप जास्त असते आणि अनेक थर असतात (उदा. उंच झाडे, मध्यम झाडे, झुडपे, वेली). जैवविविधता प्रचंड असते. उदा. महोगनी, ऐबनी, रोजवूड.

  • विशेषता: सूर्यप्रकाश जमिनीपर्यंत पोहोचणे कठीण होते.

• पानगळीची / मोसमी वने (Tropical Deciduous Forests):

  • स्थान: ही वने उष्णकटिबंधातील अशा प्रदेशात आढळतात जिथे मध्यम पाऊस (70-200 सेमी) होतो आणि कोरडा ऋतू असतो (उदा. भारताचा मोठा भाग, उत्तर ऑस्ट्रेलिया, मध्य अमेरिका).

  • हवामान: येथील हवामान उष्ण असते आणि कोरडा उन्हाळा असतो. या कोरड्या ऋतूत पाण्याचा ताण कमी करण्यासाठी झाडे आपली पाने गळतात, म्हणून यांना 'पानगळीची' वने म्हणतात.

  • वनस्पती: सदाहरित वनांपेक्षा ही वने कमी दाट असतात. उदा. साग (Teak), साल (Sal), चंदन (Sandalwood), कडुलिंब (Neem).

  • प्रकार:

    • आर्द्र पानगळीची वने (Moist Deciduous Forests): 100-200 सेमी पाऊस.
    • शुष्क पानगळीची वने (Dry Deciduous Forests): 70-100 सेमी पाऊस.

• समशीतोष्ण सदाहरित वने (Temperate Evergreen Forests):

  • स्थान: महाद्वीपांच्या पूर्वेकडील बाजूस, समशीतोष्ण कटिबंधात आढळतात (उदा. दक्षिण-पूर्व अमेरिका, दक्षिण चीन, दक्षिण-पूर्व ब्राझील).

  • हवामान: येथे मध्यम पाऊस आणि सौम्य हिवाळा असतो.

  • वनस्पती: या वनांमध्ये ओक (Oak) आणि निलगिरी (Eucalyptus) सारखी कठोर लाकडाची झाडे तसेच काही मऊ लाकडाची शंकूपर्णी (coniferous) झाडेही आढळतात.

• समशीतोष्ण पानगळीची वने (Temperate Deciduous Forests):

  • स्थान: उच्च अक्षांश असलेल्या प्रदेशात, चार भिन्न ऋतू असलेल्या ठिकाणी आढळतात (उदा. उत्तर-पूर्व अमेरिका, पश्चिम युरोप, पूर्व आशिया).

  • हवामान: येथे हिवाळा थंड असतो आणि उन्हाळा सौम्य असतो. झाडे थंडी आणि कोरड्या हवामानात आपली पाने गळतात.

  • वनस्पती: ओक, ऍश (Ash), बीच (Beech), मेपल (Maple) यांसारख्या रुंद पानांची झाडे येथे सामान्य आहेत.

• शंकूपर्णी वने / तैगा (Coniferous Forests / Boreal Forests / Taiga):

  • स्थान: उत्तर गोलार्धातील उच्च अक्षांशांवर, थंड प्रदेशात आढळतात (उदा. कॅनडा, स्कॅन्डिनेव्हिया, सायबेरिया).

  • हवामान: येथे खूप लांब, कडक हिवाळा आणि लहान, थंड उन्हाळा असतो. पर्जन्यमान कमी असते, परंतु हिवाळ्यात बर्फवृष्टी होते.

  • वनस्पती: येथील झाडे शंकूच्या आकाराची असतात आणि त्यांची पाने सुईसारखी (needle-like) असतात. उदा. पाईन (Pine), स्प्रूस (Spruce), फर (Fir), देवदार (Cedar). या झाडांचे लाकूड मऊ असते आणि कागद, लगदा (pulp) आणि फर्निचरसाठी वापरले जाते.