ग्रामीण साहित्यातील भाषेचे वेगळेपण हे त्या साहित्याचा आत्मा असतो. ते केवळ भाषिक वैशिष्ट्य नसून, ग्रामीण संस्कृती, जीवनशैली आणि लोकांच्या भावनांचे प्रतिबिंब असते. ग्रामीण साहित्यातील भाषेची काही प्रमुख वेगळी वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• प्रादेशिक बोलींचा वापर (Regional Dialects):

  ग्रामीण साहित्यात प्रमाण मराठीपेक्षा विशिष्ट प्रदेशातील बोलीभाषांचा (उदा. वऱ्हाडी, अहिराणी, झाडीबोली, मालवणी, कोकणी, खानदेशी, वैदर्भीय) सर्रास वापर केला जातो. त्यामुळे साहित्य अधिक अस्सल आणि वास्तववादी वाटते. ही बोलीभाषा त्या प्रदेशातील लोकांच्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग असते.

• स्थानिक शब्द आणि वाक्प्रचार (Local Vocabulary and Idioms):

  शेती, ग्रामीण जीवन, चालीरीती, सण-उत्सव, स्थानिक वस्तू आणि कामांशी संबंधित अनेक शब्द आणि वाक्प्रचार ग्रामीण साहित्यात आढळतात. हे शब्द प्रमाण मराठीत फारसे वापरले जात नाहीत. यामुळे साहित्याला एक वेगळाच बाज येतो आणि ग्रामीण वातावरणाची सखोल जाणीव होते.

• व्याकरण आणि उच्चारणातील फरक (Grammatical and Pronunciation Differences):

  बोलीभाषांनुसार व्याकरण आणि उच्चारणात प्रमाण मराठीपेक्षा काही प्रमाणात फरक आढळतो. उदा. क्रियापदांची रूपे, सर्वनामांचा वापर, किंवा काही अक्षरांचा उच्चार बदललेला असतो. हे फरक ग्रामीण पात्रांच्या बोलण्यातून स्पष्ट होतात.

• म्हणी आणि लोककथांचा वापर (Use of Proverbs and Folk Tales):

  ग्रामीण भाषेत म्हणी आणि लोककथांचा समृद्ध साठा असतो. ग्रामीण साहित्यात त्यांचा नैसर्गिकपणे वापर केला जातो, ज्यामुळे भाषेला अधिक खोली आणि अर्थ प्राप्त होतो. या म्हणी ग्रामीण जीवनातील अनुभव आणि शहाणपण व्यक्त करतात.

• नैसर्गिक आणि थेट अभिव्यक्ती (Natural and Direct Expression):

  ग्रामीण भाषेमध्ये औपचारिकतेचा अभाव असतो. ती अधिक थेट, साधी आणि नैसर्गिक असते. मनातले विचार आणि भावना कुठल्याही अवघड शब्दांशिवाय सहजपणे व्यक्त करण्याची क्षमता या भाषेत असते. यामुळे पात्रांच्या भावना अधिक तीव्रतेने वाचकांपर्यंत पोहोचतात.

• शब्दचित्रणाची प्रभावीता (Vivid Imagery through Words):

  ग्रामीण भाषेतील शब्दरचना ही ग्रामीण परिसर, निसर्ग, प्राणी, व्यक्ती आणि घटनांची सजीव शब्दचित्रे उभी करते. वाचकाला ते सर्व डोळ्यासमोर घडत असल्याचा अनुभव येतो.

• संवादातील सहजता (Naturalness in Dialogue):

  ग्रामीण साहित्यातील संवाद हे ग्रामीण लोकांच्या रोजच्या बोलण्यासारखेच असतात. त्यामध्ये अनावश्यक अलंकारिक भाषा नसते, ज्यामुळे संवाद अधिक अस्सल आणि विश्वासार्ह वाटतात.

थोडक्यात, ग्रामीण साहित्यातील भाषा हे केवळ संवादाचे माध्यम नसून, ती ग्रामीण संस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहे. ती त्या भूमीतील माणसांच्या जगण्याचे, त्यांच्या संघर्षाचे, त्यांच्या आनंद-दुःखाचे आणि त्यांच्या परंपरेचे खरेखुरे प्रतिनिधित्व करते.