शरद पवार हे भारतीय राजकारणातील एक महत्त्वाचे आणि अनुभवी व्यक्तिमत्व आहेत. अनेकदा त्यांना देशाच्या पंतप्रधानपदाचे दावेदार म्हणून पाहिले गेले, परंतु काही कारणांमुळे ते पंतप्रधान होऊ शकले नाहीत. याची काही प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

• राष्ट्रीय स्तरावर व्यापक जनाधाराचा अभाव: शरद पवार यांचा महाराष्ट्रात मजबूत जनाधार आहे, परंतु त्यांना देशभरात काँग्रेस किंवा भाजपसारखा व्यापक जनाधार निर्माण करता आला नाही. पंतप्रधानपदासाठी आवश्यक असलेला अखिल भारतीय प्रभाव त्यांना विशेषतः उत्तर भारतात मिळवता आला नाही.
• काँग्रेसमधील अंतर्गत राजकारण आणि गांधी कुटुंबाचे वर्चस्व: दीर्घकाळ ते काँग्रेस पक्षाचे एक महत्त्वाचे नेते होते. परंतु, काँग्रेसमध्ये गांधी कुटुंबाचे वर्चस्व नेहमीच राहिले. राजीव गांधींच्या निधनानंतर पी.व्ही. नरसिंह राव पंतप्रधान झाले, त्यावेळीही शरद पवारांना संधी मिळाली नाही. गांधी कुटुंबाच्या बाहेरच्या व्यक्तीला पंतप्रधानपद मिळवणे काँग्रेसमध्ये कठीण राहिले आहे.
• पक्षातील फूट आणि नवीन पक्ष स्थापना: शरद पवार यांनी 1999 मध्ये सोनिया गांधींच्या विदेशी वंशाच्या मुद्द्यावरून काँग्रेसमधून बाहेर पडून राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाची (NCP) स्थापना केली. पक्षांतर आणि पक्षांमध्ये फूट पडल्याने त्यांच्या राष्ट्रीय नेतृत्वाची प्रतिमा काही प्रमाणात प्रभावित झाली. स्थिर आणि मोठ्या राष्ट्रीय पक्षाचे निर्विवाद नेते म्हणून ते पुढे येऊ शकले नाहीत.
• राजकीय परिस्थिती आणि योग्य वेळेचा अभाव: त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीत अनेक पंतप्रधान बदलले, परंतु त्यांना अनुकूल अशी राजकीय परिस्थिती कधीही निर्माण झाली नाही जिथे ते एकमुखी राष्ट्रीय पर्याय म्हणून पुढे येऊ शकले असते. कधी काँग्रेसचे वर्चस्व होते, तर कधी भाजपची सत्ता आली. आघाडी सरकारांमध्येही तडजोडीचे उमेदवार म्हणून इतर नेत्यांना संधी मिळाली.
• प्रादेशिक नेता म्हणून असलेली प्रतिमा: महाराष्ट्राच्या राजकारणात त्यांचे अढळ स्थान असले तरी, राष्ट्रीय स्तरावर ते अनेकदा एक प्रभावशाली प्रादेशिक नेते म्हणूनच पाहिले गेले. पंतप्रधानपदासाठी आवश्यक असलेली राष्ट्रीय स्वीकारार्हता आणि सर्वसमावेशक नेतृत्वाची प्रतिमा त्यांना मोठ्या प्रमाणावर तयार करता आली नाही.
• आघाडी सरकारांमधील समीकरणे: संयुक्त पुरोगामी आघाडी (UPA) सरकारमध्ये ते एक महत्त्वाचे मंत्री होते, परंतु पंतप्रधानपद सर्वात मोठ्या पक्षाच्या (काँग्रेस) नेत्याकडेच राहिले. आघाडीच्या राजकारणात घटक पक्षांमधील समीकरणे आणि तडजोडीमुळेही अनेकदा पंतप्रधानपदाच्या शर्यतीतून बाजूला राहावे लागते.

या सर्व कारणांमुळे, प्रचंड राजकीय अनुभव आणि प्रशासकीय क्षमता असूनही, शरद पवार यांना भारताचे पंतप्रधानपद भूषवता आले नाही.