वर्गीकरण (Classification) या संज्ञेचा अर्थ असा आहे की, वस्तू, संकल्पना, माहिती किंवा सजीवांना त्यांच्या समान गुणधर्मांवर आधारित गटांमध्ये किंवा श्रेणींमध्ये विभागण्याची प्रक्रिया. यामुळे गोष्टींची रचनाबद्धता, व्यवस्थापन आणि समज सुलभ होते. हे जटिल माहितीला सोप्या आणि सुव्यवस्थित स्वरूपात मांडण्यास मदत करते, ज्यामुळे ती शोधणे, अभ्यासणे आणि त्यावर प्रक्रिया करणे सोपे होते. उदा. सजीवांचे वर्गीकरण किंवा रासायनिक मूलद्रव्यांचे वर्गीकरण.

ग्रंथ वर्गीकरण (Book Classification) म्हणजे ग्रंथालयातील पुस्तके आणि इतर वाचन साहित्य त्यांच्या विषयानुसार, स्वरूपानुसार किंवा इतर संबंधित गुणधर्मांनुसार पद्धतशीरपणे आयोजित करण्याची प्रक्रिया. याचा मुख्य उद्देश असा आहे की, वाचकांना त्यांच्या गरजेनुसार माहिती आणि पुस्तके सहजपणे शोधता यावीत.

ग्रंथ वर्गीकरणाची आवश्यकता आणि फायदे:

• संग्रहाची व्यवस्था: ग्रंथालयातील अफाट पुस्तकांचा संग्रह व्यवस्थित ठेवण्यासाठी वर्गीकरण महत्त्वाचे आहे. यामुळे गोंधळ टाळता येतो.
• सहज उपलब्धता: यामुळे विशिष्ट विषयावरील सर्व पुस्तके एकाच ठिकाणी उपलब्ध होतात, ज्यामुळे वाचकांना ती शोधणे सोपे जाते.
• वेळेची बचत: वाचकांना आणि ग्रंथपालांना पुस्तके शोधण्यासाठी लागणारा वेळ वाचतो.
• नवीन पुस्तके जोडणे: नवीन आलेली पुस्तके योग्य ठिकाणी ठेवण्यासाठी वर्गीकरण पद्धत मदत करते, ज्यामुळे ग्रंथालय सतत अद्ययावत राहते.
• ज्ञान क्षेत्रातील संबंध: वेगवेगळ्या विषयांच्या संबंधांनुसार पुस्तके वर्गीकृत केल्याने ज्ञान क्षेत्रातील संबंध समजण्यास मदत होते.

ग्रंथ वर्गीकरण करण्यासाठी काही विशिष्ट पद्धती वापरल्या जातात, जसे की ड्यूई डेसिमल वर्गीकरण (Dewey Decimal Classification - DDC) किंवा लायब्ररी ऑफ काँग्रेस वर्गीकरण (Library of Congress Classification - LCC) इत्यादी. या पद्धती पुस्तकांना विशिष्ट सांकेतिक क्रमांक देतात, जे त्यांच्या विषयानुसार निश्चित केले जातात आणि याच क्रमांनुसार पुस्तके ग्रंथालयात मांडली जातात.