अद्वैत वेदान्तानुसार, जीव (व्यक्ती आत्मा) आणि ब्रह्म (परम सत्य) यांच्यातील संबंध हा 'अद्वैत' आहे, म्हणजेच ते दोन भिन्न घटक नसून मुळात एकच आहेत. हा अद्वैत वेदान्ताचा मूलभूत सिद्धांत आहे.

या सिद्धांतानुसार, जीव हा खऱ्या अर्थाने ब्रह्मच आहे, परंतु अज्ञान (अविद्या) किंवा माया यांमुळे तो स्वतःला शरीराशी, मनाशी आणि इंद्रियांशी जोडलेला समजतो. ही 'माया' किंवा 'अविद्या' हे एक प्रकारचे पडद्यासारखे कार्य करते, ज्यामुळे जीवात्मा आपल्या मूळ ब्रह्मस्वरूपाला विसरतो आणि स्वतःला मर्यादित व भिन्न समजतो.

अद्वैत वेदान्त हे स्पष्ट करतो की, जीव आणि ब्रह्म यांच्यात वास्तविक भेद नाही. भेद हा केवळ व्यावहारिक स्तरावर दिसतो, जो उपाधींमुळे (मर्यादांमुळे) निर्माण होतो. ज्याप्रमाणे, एकच आकाश घटाच्या (मातीच्या भांड्याच्या) आत असल्यामुळे 'घटाकाश' असे वेगळे भासते, परंतु ते वास्तविकपणे बाहेरील 'महाकाशा'पासून वेगळे नसते; त्याचप्रमाणे, जीव हा शरीर, मन, बुद्धी या उपाधींनी युक्त असल्यामुळे ब्रह्माहून वेगळा दिसतो, पण वस्तुतः तो ब्रह्मच आहे.

जेव्हा अज्ञानाचा नाश होतो आणि आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा जीव स्वतःच्या ब्रह्मस्वरूपाची जाणीव करून घेतो. ही जाणीव म्हणजेच 'मोक्ष' किंवा 'मुक्ती' होय. 'अहं ब्रह्मास्मि' (मी ब्रह्म आहे) आणि 'तत्त्वमसि' (ते तूच आहेस) ही महावाक्ये याच अद्वैत संबंधाचे प्रतिपादन करतात.

थोडक्यात, अद्वैत वेदान्त सांगतो की जीव आणि ब्रह्म हे दोन नसून एकच परम सत्य आहेत, आणि ही एकता अनुभवणे हेच मानवी जीवनाचे अंतिम ध्येय आहे.