योगदर्शनानुसार, पुरुष हे खालीलप्रमाणे चेतन तत्त्व म्हणून वर्णित केले जाते:

• पुरुष हे शुद्ध चैतन्य आहे: योगदर्शनात पुरुष हे अविनाशी, अपरिवर्तनीय, आणि पूर्णतः शुद्ध असे चेतन तत्त्व मानले जाते. ते ज्ञानस्वरूप असून, स्वतः प्रकाशमान आहे.
• प्रकृतीपासून भिन्न: पुरुष हे प्रकृती (जड तत्त्व, ज्यात मन, बुद्धी, अहंकार आणि पंचमहाभूते यांचा समावेश होतो) पासून पूर्णपणे वेगळे आणि स्वतंत्र आहे. प्रकृती बदलणारी आणि क्रियाशील असते, तर पुरुष निष्क्रिय आणि साक्षी (केवळ पाहणारा) असतो.
• भोक्ता, कर्ता नाही: पुरुष हा प्रकृतीच्या बदलांचा आणि जगातील अनुभवांचा 'भोक्ता' (अनुभव घेणारा) आहे, परंतु तो स्वतः कोणताही 'कर्ता' (कार्य करणारा) नाही. सर्व क्रिया आणि व्यापार हे प्रकृतीद्वारे घडतात. पुरुष केवळ त्यांना अनुभवतो.
• अनेकत्व: सांख्य आणि योग दर्शनानुसार, प्रत्येक जीवात्मा हा एक स्वतंत्र पुरुष आहे. त्यामुळे पुरुष अनेक आहेत.

थोडक्यात, पुरुष म्हणजे ते आत्मतत्त्व जे शुद्ध, निर्लेप आणि साक्षी चैतन्य आहे, जे प्रकृतीच्या सर्व क्रिया आणि बदलांना अनुभवते परंतु स्वतः त्यामध्ये लिप्त होत नाही किंवा बदलत नाही.