ब्रेक इव्हन पॉइंट (Break-Even Point) म्हणजे व्यवसायातील अशी स्थिती जिथे कंपनीला ना नफा होतो ना तोटा. या बिंदूवर, व्यवसायाचा एकूण महसूल (Total Revenue) त्याच्या एकूण खर्चाएवढा (Total Costs) असतो.

दुसऱ्या शब्दांत, ब्रेक इव्हन पॉइंट गाठल्यावर, कंपनीने उत्पादित केलेल्या वस्तू किंवा सेवा विकून लागलेला सर्व खर्च वसूल केलेला असतो. या बिंदूनंतर प्रत्येक अतिरिक्त विक्री नफ्यात गणली जाते.

ब्रेक इव्हन पॉइंट समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे घटक:

• निश्चित खर्च (Fixed Costs): हे खर्च उत्पादन किंवा विक्रीच्या प्रमाणात बदलत नाहीत. उदाहरणार्थ, इमारतीचे भाडे, कर्मचाऱ्यांचा पगार, विमा प्रीमियम.
• बदलणारे खर्च (Variable Costs): हे खर्च उत्पादन किंवा विक्रीच्या प्रमाणात बदलतात. उदाहरणार्थ, कच्च्या मालाचा खर्च, उत्पादनानुसार लागणारे पॅकेजिंगचा खर्च, वाहतूक खर्च.
• विक्री किंमत प्रति युनिट (Selling Price per Unit): प्रत्येक युनिटची विक्री किंमत.

ब्रेक इव्हन पॉइंटची गणना कशी करतात?

ब्रेक इव्हन पॉइंट दोन प्रकारे काढता येतो:

1. युनिट्समध्ये ब्रेक इव्हन पॉइंट (Break-Even Point in Units):
हा पॉइंट किती युनिट्स विकावे लागतील हे सांगतो.

ब्रेक-इव्हन पॉइंट (युनिट्समध्ये) = निश्चित खर्च
                                 (प्रति युनिट विक्री किंमत - प्रति युनिट बदलणारे खर्च)

येथे, (प्रति युनिट विक्री किंमत - प्रति युनिट बदलणारे खर्च) याला योगदान मार्जिन प्रति युनिट (Contribution Margin per Unit) असे म्हणतात.

2. महसुलात ब्रेक इव्हन पॉइंट (Break-Even Point in Sales Revenue):
हा पॉइंट किती रुपयांची विक्री करावी लागेल हे सांगतो.

ब्रेक-इव्हन पॉइंट (महसुलात) = निश्चित खर्च
                                  (योगदान मार्जिन गुणोत्तर)

येथे, योगदान मार्जिन गुणोत्तर (Contribution Margin Ratio) = प्रति युनिट योगदान मार्जिन
                                                                    प्रति युनिट विक्री किंमत

ब्रेक इव्हन पॉइंटचे महत्त्व:

• व्यवसायाचे नियोजन आणि अंदाज (Budgeting and Forecasting) करण्यासाठी उपयुक्त.
• उत्पादन किती युनिट्स विकल्यावर नफा सुरू होईल हे समजून येते.
• उत्पादनाची किंमत निश्चित करताना (Pricing Decisions) मदत करते.
• खर्च कमी करण्याच्या किंवा विक्री वाढवण्याच्या रणनीती ठरवण्यासाठी मार्गदर्शन करते.