मागणीचा नियम (Law of Demand) हा अर्थशास्त्रातील एक मूलभूत नियम आहे, जो वस्तूच्या किमती आणि तिच्या मागणीच्या प्रमाणात (Quantity Demanded) यांच्यातील संबंध स्पष्ट करतो.

नियमाचे विधान:

इतर गोष्टी स्थिर असताना (Ceteris Paribus), एखाद्या वस्तूची किंमत वाढल्यास तिची मागणी कमी होते आणि वस्तूची किंमत कमी झाल्यास तिची मागणी वाढते.

याचा अर्थ असा आहे की, वस्तूची किंमत आणि तिची मागणी यांमध्ये व्यस्त (Inverse) संबंध असतो.

'इतर गोष्टी स्थिर असताना' (Ceteris Paribus) याचा अर्थ असा की, ग्राहकांचे उत्पन्न, आवडीनिवडी, संबंधित वस्तूंच्या किमती, लोकसंख्या, भविष्यातील किमतीबद्दलची अपेक्षा यांसारखे मागणीवर परिणाम करणारे इतर घटक बदलत नाहीत, ते स्थिर राहतात.

उदाहरण:

आपण 'आंबे' या वस्तूचे उदाहरण घेऊया.

• परिस्थिती १: समजा, उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला जेव्हा आंबे बाजारात नवीन येतात, तेव्हा त्यांची किंमत खूप जास्त असते (उदा. ₹500 प्रति डझन). या उच्च किमतीमुळे, खूप कमी लोक आंबे खरेदी करतात. म्हणजेच, मागणी कमी असते.
• परिस्थिती २: आता समजा, काही आठवड्यांनंतर जेव्हा आंबे मोठ्या प्रमाणात बाजारात येऊ लागतात, तेव्हा त्यांची किंमत कमी होते (उदा. ₹150 प्रति डझन). कमी झालेल्या किमतीमुळे, अनेक ग्राहक आंबे खरेदी करण्यास प्रवृत्त होतात. यामुळे आंब्याची मागणी वाढते.

या उदाहरणातून स्पष्ट होते की:

• जेव्हा आंब्याची किंमत जास्त होती (₹500), तेव्हा त्यांची मागणी कमी होती.
• जेव्हा आंब्याची किंमत कमी झाली (₹150), तेव्हा त्यांची मागणी वाढली.

हे मागणीच्या नियमाला अचूकपणे दर्शवते: वस्तूची किंमत वाढल्यास मागणी कमी होते आणि किंमत कमी झाल्यास मागणी वाढते, इतर घटक स्थिर राहिल्यास.

स्त्रोत: मराठी विश्वकोश: मागणी