भारतीय संविधान निर्मितीसाठी स्थापन करण्यात आलेल्या घटना समितीसमोरील संविधानाच्या प्रारूपावर (मसुद्यावर) अत्यंत सखोल आणि विस्तृत चर्चा झाली. या चर्चेमुळे भारताचे संविधान हे जगातील सर्वात तपशीलवार आणि व्यापक संविधानांपैकी एक बनले.

१. मसुदा समितीची स्थापना:

• संविधानाचा मसुदा तयार करण्यासाठी २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली सात सदस्यीय मसुदा समिती (Drafting Committee) स्थापन करण्यात आली.
• डॉ. आंबेडकरांसोबत अल्लादी कृष्णस्वामी अय्यर, एन. गोपाळस्वामी अय्यंगार, के. एम. मुन्शी, सय्यद मोहम्मद सादुल्ला, बी. एल. मित्तर (त्यांच्या जागी एन. माधवराव), आणि डी. पी. खेतान (त्यांच्या निधनानंतर टी. टी. कृष्णमाचारी) हे सदस्य होते.

२. पहिला मसुदा (फेब्रुवारी १९४८):

• मसुदा समितीने अथक परिश्रम करून संविधानाचा पहिला मसुदा २१ फेब्रुवारी १९४८ रोजी घटना समितीचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांच्याकडे सादर केला.
• या मसुद्यामध्ये ३१५ कलमे आणि ८ परिशिष्टे (Schedules) होती.

३. सार्वजनिक चर्चा आणि अभिप्राय:

• पहिल्या मसुद्यावर सार्वजनिक चर्चा घडवून आणण्यासाठी तो जनतेसमोर ठेवण्यात आला. नागरिक, प्रसारमाध्यमे, प्रांतीय विधिमंडळे, राजकीय पक्ष आणि विविध सामाजिक संघटनांना यावर सूचना व हरकती पाठवण्यासाठी आठ महिन्यांचा कालावधी देण्यात आला.
• या काळात सुमारे ७६५३ सूचना प्राप्त झाल्या, त्यापैकी २४७३ सूचनांवर प्रत्यक्ष चर्चा करून आवश्यक ते बदल करण्यात आले. ही प्रक्रिया संविधानाला लोकशाहीवादी स्वरूप देण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरली.

४. दुसरा मसुदा (ऑक्टोबर १९४८):

• जनतेकडून आलेल्या सूचना आणि हरकतींचा सखोल अभ्यास केल्यानंतर, मसुदा समितीने ऑक्टोबर १९४८ मध्ये संविधानाचा सुधारित मसुदा (Second Draft) सादर केला.

५. घटना समितीतील वाचन प्रक्रिया (Readings):

घटना समितीमध्ये संविधानाच्या मसुद्यावर तीन टप्प्यांत विस्तृत चर्चा झाली, ज्याला 'वाचन प्रक्रिया' असे म्हणतात:

• अ) पहिले वाचन (First Reading):
  • हे वाचन ४ नोव्हेंबर १९४८ ते ९ नोव्हेंबर १९४८ या काळात झाले.
  • या टप्प्यात मसुद्याच्या सर्वसाधारण तत्त्वांवर आणि उद्दिष्टांवर चर्चा करण्यात आली. मसुद्याची एक