दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया (Double Displacement Reaction) म्हणजे अशी रासायनिक अभिक्रिया, जिथे दोन संयुगांमधील आयन (cations आणि anions) एकमेकांची जागा बदलतात आणि दोन नवीन संयुगे तयार होतात. या अभिक्रियेत सहसा अवक्षेपण (precipitation) किंवा उदासिनीकरण (neutralization) होते.

येथे दुहेरी विस्थापनाची काही उदाहरणे दिली आहेत:

• उदाहरण १: चांदी नायट्रेट आणि सोडियम क्लोराईडची अभिक्रिया (अवक्षेपण अभिक्रिया)

  या अभिक्रियेत, चांदी क्लोराईडचा पांढरा अवक्षेप (precipitate) तयार होतो.

  AgNO₃ (चांदी नायट्रेट) + NaCl (सोडियम क्लोराईड) → AgCl (चांदी क्लोराईड) ↓ + NaNO₃ (सोडियम नायट्रेट)

• उदाहरण २: बेरियम क्लोराईड आणि सोडियम सल्फेटची अभिक्रिया (अवक्षेपण अभिक्रिया)

  या अभिक्रियेत, बेरियम सल्फेटचा पांढरा अवक्षेप तयार होतो.

  BaCl₂ (बेरियम क्लोराईड) + Na₂SO₄ (सोडियम सल्फेट) → BaSO₄ (बेरियम सल्फेट) ↓ + 2NaCl (सोडियम क्लोराईड)

• उदाहरण ३: सोडियम हायड्रॉक्साईड आणि हायड्रोक्लोरिक आम्लाची अभिक्रिया (उदासिनीकरण अभिक्रिया)

  ही आम्ल-अल्कली उदासिनीकरण अभिक्रिया आहे, ज्यात मीठ आणि पाणी तयार होते.

  NaOH (सोडियम हायड्रॉक्साईड) + HCl (हायड्रोक्लोरिक आम्ल) → NaCl (सोडियम क्लोराईड) + H₂O (पाणी)

• उदाहरण ४: पोटॅशियम आयोडाईड आणि शिसे नायट्रेटची अभिक्रिया (अवक्षेपण अभिक्रिया)

  या अभिक्रियेत, शिसे आयोडाईडचा चमकदार पिवळा अवक्षेप तयार होतो.

  2KI (पोटॅशियम आयोडाईड) + Pb(NO₃)₂ (शिसे नायट्रेट) → PbI₂ (शिसे आयोडाईड) ↓ + 2KNO₃ (पोटॅशियम नायट्रेट)