मुलाखत म्हणजे काय?

मुलाखत (Interview) म्हणजे दोन किंवा अधिक व्यक्तींमध्ये विशिष्ट हेतूने होणारे संवाद. यामध्ये एक व्यक्ती (मुलाखत घेणारा/इंटरव्यूअर) प्रश्न विचारतो आणि दुसरी व्यक्ती (मुलाखत देणारा/इंटरव्ह्यूई) त्या प्रश्नांची उत्तरे देतो. माहिती मिळवणे, उमेदवाराची क्षमता तपासणे, एखाद्याच्या दृष्टिकोनाबद्दल जाणून घेणे किंवा विशिष्ट विषयावर चर्चा करणे हे मुलाखतीचे मुख्य उद्दिष्ट असते.

मुलाखतीचे प्रकार:

मुलाखतीचे अनेक प्रकार आहेत, जे त्यांच्या उद्देशानुसार आणि पद्धतीनुसार बदलतात. काही प्रमुख प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:

1. नोकरीसाठी मुलाखत (Job Interview):

   नोकरीसाठी अर्ज केलेल्या उमेदवाराची योग्यता, कौशल्ये आणि व्यक्तिमत्त्व तपासण्यासाठी हा प्रकार घेतला जातो. कंपनीला योग्य कर्मचारी निवडण्यात मदत करणे हा याचा मुख्य उद्देश असतो.

2. संशोधन मुलाखत (Research Interview):

   संशोधक विशिष्ट विषयावर माहिती गोळा करण्यासाठी किंवा लोकांचे दृष्टिकोन, अनुभव जाणून घेण्यासाठी या मुलाखती घेतात. यामध्ये प्रश्नावलीचा वापर केला जाऊ शकतो.

3. पत्रकारिता मुलाखत (Journalistic Interview):

   पत्रकार एखाद्या व्यक्तीकडून बातमीसाठी किंवा लेखासाठी माहिती, तथ्ये किंवा त्यांचे मत जाणून घेण्यासाठी या मुलाखती घेतात. राजकारणी, सेलिब्रिटी, तज्ज्ञ किंवा सामान्य नागरिक यांच्या मुलाखती यामध्ये येतात.

4. नैदानिक / समुपदेशन मुलाखत (Diagnostic / Counseling Interview):

   मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा समुपदेशक रुग्णाच्या मानसिक आरोग्याची स्थिती समजून घेण्यासाठी, त्यांच्या समस्यांचे निदान करण्यासाठी किंवा त्यांना योग्य समुपदेशन देण्यासाठी या प्रकारच्या मुलाखती घेतात.

5. एक्झिट मुलाखत (Exit Interview):

   जेव्हा एखादा कर्मचारी कंपनी सोडून जातो, तेव्हा कंपनी त्यांच्या अनुभवाबद्दल, कंपनीतील कामकाजाबद्दल किंवा सोडून जाण्याच्या कारणांबद्दल जाणून घेण्यासाठी ही मुलाखत घेते. यामुळे कंपनीला सुधारणा करण्यासाठी मदत होते.

6. प्रवेश मुलाखत (Admission Interview):

   महाविद्यालय, विद्यापीठात किंवा विशिष्ट अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेताना उमेदवाराची शैक्षणिक पार्श्वभूमी, आवड आणि भविष्यातील ध्येये समजून घेण्यासाठी या मुलाखती घेतल्या जातात.

7. दूरध्वनी / व्हिडिओ मुलाखत (Telephonic / Video Interview):

   भौगोलिक अंतरामुळे किंवा वेळेची बचत करण्यासाठी दूरध्वनी किंवा व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगच्या माध्यमातून घेतल्या जाणाऱ्या मुलाखती. नोकरीच्या प्राथमिक फेरीत या प्रकारच्या मुलाखती सामान्य आहेत.

8. पॅनल मुलाखत (Panel Interview):

   यामध्ये एका उमेदवाराची मुलाखत एकापेक्षा जास्त मुलाखत घेणाऱ्या व्यक्तींकडून (पॅनल) घेतली जाते. यामुळे उमेदवाराचे विविध पैलू तपासले जातात.

9. तणाव मुलाखत (Stress Interview):

   उमेदवाराला मुद्दाम आव्हानात्मक किंवा तणावपूर्ण परिस्थितीत टाकून त्याचे दडपणाखालील वर्तन आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता तपासण्यासाठी या मुलाखती घेतल्या जातात.

10. वर्तणूक-आधारित मुलाखत (Behavioral Interview):

    यामध्ये उमेदवाराला त्याच्या मागील अनुभवांवर आधारित प्रश्न विचारले जातात, जसे की 'तुम्ही पूर्वी अशा परिस्थितीत कसे वागलात?' यामुळे उमेदवाराच्या भविष्यातील वर्तनाचा अंदाज घेता येतो.