पॉवर फॅक्टर म्हणजे AC (alternating current) सर्किटमध्ये व्होल्टेज आणि करंट यांच्यातील संबंध. हे 0 ते 1 च्या दरम्यान असते.

पॉवर फॅक्टर खालील गोष्टी दर्शवितो:

• एखाद्या AC सर्किटमध्ये किती प्रमाणात Active Power (खरेlistी ऊर्जा) वापरली जात आहे.
• Apparent Power (видимая ऊर्जा) च्या तुलनेत Active Power किती आहे.

पॉवर फॅक्टरचे प्रकार:

1. Unity Power Factor (1): जेव्हा व्होल्टेज आणि करंट एकाच वेळी वाढतात आणि कमी होतात, तेव्हा पॉवर फॅक्टर 1 असतो. याचा अर्थ circuit मधली सगळी ऊर्जा वापरली जाते.
2. Lagging Power Factor: जेव्हा करंट व्होल्टेजपेक्षा मागे असतो, तेव्हा पॉवर फॅक्टर lagging असतो. इंडक्टिव्ह लोड्स (मोटर्स, ट्रांसफॉर्मर्स) मध्ये हे सामान्य आहे.
3. Leading Power Factor: जेव्हा करंट व्होल्टेजपेक्षा पुढे असतो, तेव्हा पॉवर फॅक्टर leading असतो. कॅपेसिटिव्ह लोड्स (कॅपॅसिटर बँक्स) मध्ये हे सामान्य आहे.

पॉवर फॅक्टर सुधारण्याचे फायदे:

• कार्यक्षमता वाढते: पॉवर फॅक्टर सुधारल्याने सिस्टीमची कार्यक्षमता वाढते आणि ऊर्जेची बचत होते.
• वितरण प्रणालीवरील ताण कमी होतो: पॉवर फॅक्टर सुधारल्याने वितरण प्रणालीवरील ताण कमी होतो आणि ती अधिक स्थिर होते.
• उपकरणांचे आयुष्य वाढते: चांगला पॉवर फॅक्टर उपकरणांचे आयुष्य वाढवतो.

पॉवर फॅक्टर सुधारण्याच्या पद्धती:

• कॅपॅसिटर बँक्सचा वापर करणे.
• सिंक्रोनस कंडenser चा वापर करणे.
• फेज advancers चा वापर करणे.

महत्व:

पॉवर फॅक्टर सुधारणे हे ऊर्जा व्यवस्थापनाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. यामुळे वीज बिल कमी होते आणि उपकरणे जास्त काळ टिकतात.