ध्वनिप्रदूषण : समस्या व उपाय

,

ध्वनी प्रदूषणामुळे मनुष्य व प्राणी यांच्या आरोग्यावर आणि वर्तनावर परिणाम होतो. ध्वनीची पातळी वाढली की माणसांमध्ये ताण वाढून हृदयाची धडधड वाढू शकते, रक्तदाब वाढतो आणि हृदयाचे विकार जडू शकतात. तसेच लक्ष विचलित होते, चिडचिड होते, कार्यक्षमता घटते व पचनक्रियेत बदल होतो. सतत होणाऱ्या ध्वनी प्रदूषणामुळे बहिरेपणाही येतो.

कान, नाक, घसा तज्ज्ञ

ध्वनी प्रदूषणाचे आपल्या जीवनावर कोणते परिणाम होतात व त्यांना आपण कसे तोंड द्यायचे, याचा विचार करू या. जागतिक आरोग्य परिषदेनुसार, ध्वनिप्रदूषण म्हणजे नेमके काय, तर कुठल्याही अवास्तव प्रमाणापेक्षा जास्त आवाज, जो माणसांच्या आरोग्यावर परिणाम करतो आणि दैनंदिन जीवनात अडथळा आणतो, त्याला 'ध्वनिप्रदूषण' असे म्हणतात.

विविध संस्थांच्या संशोधनातून असे निदर्शनास आले आहे, की अर्ध्यापेक्षा जास्त लोकसंख्या ही ध्वनिप्रदूषणाची बळी आहे. ८० डेसिबल एवढा आवाज आपण सतत आठ तासांसाठी ऐकला, तर आपल्याला बहिरेपणा येण्याची शक्यता अधिक असते. कर्णकर्कश हॉर्नचे डेसिबलमध्ये मोजमाप केल्यास ही पातळी १००-१२० डीबी (डेसिबल) या प्रमाणात येते.

ध्वनिप्रदूषणामुळे होणारे दुष्परिणाम

ऐकायला कमी येणे, कानात बेल वाजत राहिल्यासारखा आवाज येणे, झोपेत सतत बिघाड होणे, अस्वस्थता वाटणे, वेदना होणे वा थकवा येणे, कामाच्या ठिकाणी काम करण्याची इच्छा कमी होणे, बोलण्यात अडथळा येणे, हार्मोन्समध्ये बदल होणे यांसारखे दुष्परिणाम ध्वनिप्रदूषणामुळे होतात.

वरील समस्यांचे उपाय

दवाखाने, शाळा, महाविद्यालये हे 'ध्वनिप्रदूषण निषिद्ध' भाग असतात. याचे काटेकोर पालन करायला हवे. सरकारनेही यावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. मोबाइलचा कमीतकमी व योग्य प्रकारे वापर करावा. मोबाइलवर गाणे ऐकताना भान ठेवणे व आवाजाची पातळी कमी ठेवणे. कर्णकर्कश आवाज असताना इअर प्लगचा वापर करणे. डीजेसारख्या कर्णकर्कश आवाज करणाऱ्या साधनांचा मोकळ्या जागी योग्य डीबी पातळीत वापर करणे. कानाच्या क्षमतेवर होणाऱ्या परिणामांपासून वाचण्यासाठी नियमित व्यायाम, पोषक आहार, योग्य प्रमाणात झोप घेणे गरजेचे आहे.

ही पथ्ये पाळा

- कान कोरडे झाले; म्हणून कधीही खोबरेल तेल टाकू नये.

- वॅक्स फॉर्मेशन ही शरीराची प्रतिरोधक प्रक्रिया आहे, हे लक्षात घेऊन काही समस्या असल्यास डॉक्टरांशी सल्लामसलत करावी.

- कानात शिटीसारखा आवाज येतो; म्हणून त्यात तेल, चुना, मध, लसणाच्या पाकळ्या अशा गोष्टी टाकू नयेत.

- कानाला सारखी खाज येते; म्हणून 'इअर बड' घालून कान सारखा खाजवू नये. त्यामुळे कानाला व पडद्याला इजा होण्याची शक्यता असते.

    

ध्वनी प्रदूषण म्हणजे मानवी किंवा नैसर्गिक कारणांमुळे निर्माण होणाऱ्या आवाजांमुळे पर्यावरणावर आणि सजीवांवर होणारा नकारात्मक परिणाम.

ध्वनी प्रदूषण एक गंभीर समस्या आहे, ज्यावर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे.

अधिक माहितीसाठी:

• ध्वनी प्रदूषण | Dhvani Pradushan | Noise Pollution in Marathi