वृत्तदादर जाळी (Grid Method):

वृत्तदादर जाळी ही नकाशावरील एक संदर्भ प्रणाली आहे. ही जाळी नकाशावर उभ्या आणि आडव्या रेषांच्या साहाय्याने तयार होते. या रेषा एकमेकांना काटकोनात छेदतात, ज्यामुळे आयताकृती जाळी तयार होते.

वृत्तजाळीचा उपयोग:

• स्थान निश्चिती: नकाशावर अचूक स्थान निश्चित करण्यासाठी वृत्तजाळीचा उपयोग होतो. उभ्या आणि आडव्या रेषांच्या छेदनबिंदूमुळे प्रत्येक स्थानाला एक विशिष्ट निर्देशांक मिळतो, ज्यामुळे ते स्थान नकाशावर शोधणे सोपे होते.
• अंतर मोजणे: दोन ठिकाणांमधील अंतर मोजण्यासाठी वृत्तजाळीचा उपयोग होतो. नकाशावरील प्रमाणानुसार (scale) जाळीच्या रेषांमधील अंतर मोजून प्रत्यक्ष जमिनीवरील अंतर काढता येते.
• क्षेत्रफळ काढणे: अनियमित आकाराच्या भूभागाचे क्षेत्रफळ काढण्यासाठी वृत्तजाळी उपयोगी ठरते.
• मार्गदर्शन: भूभागावर मार्ग शोधण्यासाठी आणि नकाशा वाचण्यासाठी वृत्तजाळीचा उपयोग होतो.

उदाहरण: सैन्यामध्ये किंवा भूगर्भशास्त्रज्ञांना (geologists) वेगवेगळ्या ठिकाणांची माहिती मिळवण्यासाठी वृत्तजाळीचा उपयोग होतो.

वृत्तजाळी (Graticule):

वृत्तजाळी म्हणजे पृथ्वीगोलावरील अक्षांश (latitude) आणि रेखांश (longitude) रेषांचे जाळे. या रेषा काल्पनिक असून त्या पृथ्वीवरील स्थान निश्चित करण्यासाठी वापरल्या जातात.

वृत्तजाळीचा उपयोग:

• स्थान निश्चिती: पृथ्वीवर कोठेही अचूक स्थान शोधण्यासाठी अक्षांश आणि रेखांश रेषांचा वापर होतो.
• हवामान आणि वेळ: वेगवेगळ्या ठिकाणांवरील हवामान आणि वेळेनुसार माहिती मिळवण्यासाठी वृत्तजाळीचा उपयोग होतो.
• मार्गदर्शन आणि नौकानयन: जहाजे, विमाने आणि इतर वाहनांना त्यांच्या मार्गावर मार्गदर्शन करण्यासाठी वृत्तजाळी महत्त्वाची आहे.

अक्षांश (Latitude): विषुववृत्ताच्या उत्तरेकडील किंवा दक्षिणेकडील अंशामध्ये मोजलेले अंतर.

रेखांश (Longitude): मूळ रेखावृत्ताच्या पूर्वेकडील किंवा पश्चिमेकडील अंशामध्ये मोजलेले अंतर.

टीप: वृत्तदादर जाळी (Grid Method) ही नकाशावर वापरली जाते, तर वृत्तजाळी (Graticule) पृथ्वीगोलावर वापरली जाते.