3 उत्तरे
3
answers
हवामान शास्त्राची व्याख्या सांगून स्वरूप व व्याप्ती स्पष्ट करा?
1
Answer link
⚡हवेचे तापमान, वातावरणातील दाब, वाऱ्याची गती व दिशा यांच्या परस्परसंबंधातून निर्माण होणारी वादळे, ढग, पाऊस, विजांचा कडकडाट आदी घटनांची कालमानानुसार बदलणाऱ्या वागणुकीचा अभ्यास करणाऱ्या शास्त्रास हवामानशास्त्र असे म्हणतात. ⚡वातावरणातील या घडामोडीचे निरिक्षण करोन त्यांचा अभ्यास करणे, त्यानुसार जवळच्या आणि दूरच्या भविष्यातील हवामानाविषयी अंदाज बांधणे हे हवामानशास्त्रज्ञांचे प्रमुख काम असते. २३ मार्च हा दिवस ‘जागतिक हवामानशास्त्र दिन म्हणून साजरा होतो.
📍इसवी सन पूर्व सातव्या शतकात बॅबिलॉनमध्ये ढगांच्या रचनेवरून हवामानाचा अंदाज वर्तवला जात असे दिसून येते. ग्रीस, चीन व भारतात विविध नैसर्गिक निरीक्षणांचा व खगोलशास्त्राचा वापर हवामानाचा अंदाज वर्तविण्यासाठी केला जात असे. भारतीय ज्योतिष शास्त्रातील निरिक्षणांनुसार हस्त, मृग नक्षत्राच्या राशीतील स्थानानुसार पाऊस कधी पडणार, याचा अंदाज घेतला जात असे. परंतु हे ठोकताळे दर वेळी अचूक असतील असे घडत नसे. शिवाय ज्योतिषाच्या अभ्यासानुसार त्यात फरकही होण्याची शक्यता असे.
🎗इ.स. १९२२ मध्ये लुइस फ्राय रिचर्डसन या हवामान शास्त्रज्ञाने अंदाज वर्तविण्याची सांख्यिक पद्धती सुचवली. या पध्हतीनुसार निरिक्षणांच्या सांख्यिक विश्लेषणानुसार सारखेपणा शोधून त्यानुसार काही प्रमाणात हवामान अंदाज वर्तविता येऊ लागले. मात्र ही आकडेवारी मोठी असत असे.
❄संगणकाच्या शोधाने हवामानशास्त्राचा अभ्यास सुकर झाला. हवामान निरीक्षणांचा उपयोग करून, अंदाज वर्तविण्याची सांख्यिक पद्धतीने गणिते करून, त्यानुसार अंदाज वर्तविण्याचे काम संगणक करू लागले. या नुसार नकाशे तयार करण्याचे कामही संगणक करू लागले.
📍इसवी सन पूर्व सातव्या शतकात बॅबिलॉनमध्ये ढगांच्या रचनेवरून हवामानाचा अंदाज वर्तवला जात असे दिसून येते. ग्रीस, चीन व भारतात विविध नैसर्गिक निरीक्षणांचा व खगोलशास्त्राचा वापर हवामानाचा अंदाज वर्तविण्यासाठी केला जात असे. भारतीय ज्योतिष शास्त्रातील निरिक्षणांनुसार हस्त, मृग नक्षत्राच्या राशीतील स्थानानुसार पाऊस कधी पडणार, याचा अंदाज घेतला जात असे. परंतु हे ठोकताळे दर वेळी अचूक असतील असे घडत नसे. शिवाय ज्योतिषाच्या अभ्यासानुसार त्यात फरकही होण्याची शक्यता असे.
🎗इ.स. १९२२ मध्ये लुइस फ्राय रिचर्डसन या हवामान शास्त्रज्ञाने अंदाज वर्तविण्याची सांख्यिक पद्धती सुचवली. या पध्हतीनुसार निरिक्षणांच्या सांख्यिक विश्लेषणानुसार सारखेपणा शोधून त्यानुसार काही प्रमाणात हवामान अंदाज वर्तविता येऊ लागले. मात्र ही आकडेवारी मोठी असत असे.
❄संगणकाच्या शोधाने हवामानशास्त्राचा अभ्यास सुकर झाला. हवामान निरीक्षणांचा उपयोग करून, अंदाज वर्तविण्याची सांख्यिक पद्धतीने गणिते करून, त्यानुसार अंदाज वर्तविण्याचे काम संगणक करू लागले. या नुसार नकाशे तयार करण्याचे कामही संगणक करू लागले.
0
Answer link
हवामानशास्त्र (Meteorology) म्हणजे वातावरणाचा अभ्यास करणारे शास्त्र आहे.
व्याख्या:
हवामानशास्त्र हे एक वैज्ञानिक अध्ययन आहे, ज्यामध्ये वातावरणातील प्रक्रिया आणि घटनांचा अभ्यास केला जातो. यात तापमान, दाब, वारा, आर्द्रता, पर्जन्य आणि इतर हवामानाशी संबंधित घटकांचा समावेश होतो. हवामानशास्त्र आपल्याला हवामानाचा अंदाज वर्तवण्यात, नैसर्गिक आपत्तींपासून बचाव करण्यात आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करण्यात मदत करते.
स्वरूप:
हवामानशास्त्राचे स्वरूप बहुआयामी आहे, ते खालीलप्रमाणे:
- वैज्ञानिक: हवामानशास्त्र हे विज्ञानावर आधारित आहे. निरीक्षणांवरून आकडेवारी गोळा करून, त्या आकडेवारीचे विश्लेषण करून निष्कर्ष काढले जातात.
- भौतिक: हे शास्त्र भौतिकशास्त्राच्या नियमांवर आधारित आहे. ऊर्जा, उष्णता आणि गती यांचा अभ्यास यात महत्त्वाचा असतो.
- गणितीय: हवामानाचा अंदाज वर्तवण्यासाठी गणितीय मॉडेलचा वापर केला जातो.
- तांत्रिक: उपग्रह, रडार आणि संगणक प्रणाली यांसारख्या तंत्रज्ञानाचा उपयोग हवामानाचा अभ्यास करण्यासाठी होतो.
व्याप्ती:
हवामानशास्त्राची व्याप्ती खूप मोठी आहे. काही प्रमुख क्षेत्रे खालीलप्रमाणे:
- हवामानाचा अंदाज: हवामानाचा अंदाज वर्तवणे हे हवामानशास्त्राचे महत्त्वाचे कार्य आहे. यामुळे लोकांना आणि सरकारला नैसर्गिक आपत्तींसाठी तयार राहण्यास मदत होते.
- कृषी हवामानशास्त्र: शेतीसाठी हवामानाचा अभ्यास करणे. पिकांची वाढ आणि उत्पादकता वाढवण्यासाठी याचा उपयोग होतो.
- वैमानिक हवामानशास्त्र: विमान उड्डाणांसाठी हवामानाचा अभ्यास करणे. सुरक्षित उड्डाणासाठी हे आवश्यक आहे.
- समुद्री हवामानशास्त्र: समुद्रातील हवामानाचा अभ्यास करणे. जहाजे आणि मासेमारीसाठी हे उपयुक्त आहे.
- पर्यावरणशास्त्र: हवामानातील बदलांचा अभ्यास करून पर्यावरणावर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास करणे.
अधिक माहितीसाठी काही उपयुक्त स्रोत:
- जागतिक हवामान संघटना (World Meteorological Organization): https://public.wmo.int/en
- भारतीय हवामान खाते (India Meteorological Department): http://imd.gov.in/