ग्रहण

ग्रहण प्रामुख्याने दोन प्रकारची असतात:

1. सूर्यग्रहण (Solar Eclipse)
2. चंद्रग्रहण (Lunar Eclipse)

या प्रत्येक प्रकाराचे आणखी उपप्रकार आहेत:

१. सूर्यग्रहण (Solar Eclipse):

जेव्हा चंद्र सूर्य आणि पृथ्वीच्या मध्ये येतो, तेव्हा तो सूर्याचा प्रकाश पृथ्वीपर्यंत पोहोचण्यापासून रोखतो. यामुळे पृथ्वीवर चंद्राची सावली पडते आणि सूर्य दिसेनासा होतो. सूर्यग्रहणाचे मुख्य तीन प्रकार आहेत:

• पूर्ण सूर्यग्रहण (Total Solar Eclipse): जेव्हा चंद्र सूर्य आणि पृथ्वी यांच्यामध्ये पूर्णपणे येतो आणि सूर्याला पूर्णपणे झाकतो, तेव्हा पूर्ण सूर्यग्रहण होते. यावेळी दिवस असूनही अंधार होतो.
• खंडग्रास सूर्यग्रहण (Partial Solar Eclipse): जेव्हा चंद्र सूर्याचा काही भागच झाकतो, तेव्हा खंडग्रास सूर्यग्रहण होते. यामध्ये सूर्याचा काही भाग दिसतो आणि काही भाग झाकलेला असतो.
• कंकणाकृती सूर्यग्रहण (Annular Solar Eclipse): जेव्हा चंद्र सूर्याच्या मधोमध येतो, पण त्याचा आकार सूर्याला पूर्णपणे झाकण्यासाठी पुरेसा नसतो (कारण चंद्र पृथ्वीपासून थोडा दूर असतो), तेव्हा सूर्याच्या कडा आगीच्या अंगठीसारख्या दिसतात. याला 'रिंग ऑफ फायर' असेही म्हणतात.

२. चंद्रग्रहण (Lunar Eclipse):

जेव्हा पृथ्वी सूर्य आणि चंद्राच्या मध्ये येते आणि पृथ्वीची सावली चंद्रावर पडते, तेव्हा चंद्रग्रहण होते. चंद्रग्रहणाचे मुख्य तीन प्रकार आहेत:

• पूर्ण चंद्रग्रहण (Total Lunar Eclipse): जेव्हा पृथ्वी पूर्णपणे चंद्र आणि सूर्याच्या मध्ये येते आणि चंद्रावर पृथ्वीची गडद सावली (Umbra) पडते, तेव्हा पूर्ण चंद्रग्रहण होते. यावेळी चंद्र लालसर किंवा तांबूस रंगाचा दिसू शकतो, याला 'ब्लड मून' असेही म्हणतात.
• खंडग्रास चंद्रग्रहण (Partial Lunar Eclipse): जेव्हा पृथ्वीची सावली चंद्राच्या काही भागावरच पडते, तेव्हा खंडग्रास चंद्रग्रहण होते. यात चंद्राचा काही भाग दिसतो आणि काही भाग अंधारात असतो.
• उपछाया चंद्रग्रहण (Penumbral Lunar Eclipse): जेव्हा चंद्र पृथ्वीच्या फिकट सावलीतून (Penumbra) जातो, तेव्हा उपछाया चंद्रग्रहण होते. या ग्रहणात चंद्राचा प्रकाश फक्त थोडासा मंदावलेला दिसतो आणि ते सहजपणे ओळखणे कठीण असते.

सतत ग्रहण म्हणजे जेव्हा एखादा खगोलीय वस्तू दुसऱ्या खगोलीय वस्तूच्या समोरून जाते आणि त्या वस्तूच्या प्रकाशाला पूर्णपणे किंवा अंशतः झाकते. ग्रहणाच्या वेळी, एका वस्तूची सावली दुसऱ्या वस्तूवर पडते.

मुख्यत्वे, ग्रहणे दोन प्रकारची असतात:

ग्रहणे ही एक नैसर्गिक खगोलीय घटना आहे.

अधिक माहितीसाठी, आपण खालील संकेतस्थळांना भेट देऊ शकता:

• वातावरणातील बदल: होळीच्या काळात तापमान वाढते. उष्णतेमुळे काही वस्तू प्रसरण पावू शकतात किंवा त्यांची जागा बदलू शकते.
• वारा: रंग खेळताना किंवा इतर activities करताना वाऱ्यामुळे हलक्या वस्तू उडू शकतात.
• ध्वनी आणि कंपन: मोठ्या आवाजामुळे (उदा. डीजे, गाणी) वस्तूंमध्ये कंपन निर्माण होते आणि त्या हलल्यासारख्या दिसतात.
• माणसांची हालचाल: लोकांच्या गर्दीमुळे आणि धावपळीमुळे वस्तू नकळतपणे सरकतात.
• नैसर्गिक कारणे: भूकंप किंवा इतर नैसर्गिक घटनांमुळे वस्तू हलू शकतात, पण हे शक्यतो दुर्मिळ असते.

ग्रहणावर टीप

चंद्राच्या पृथ्वीभोवती फिरण्याच्या आणि पृथ्वीच्या सूर्याभोवती फिरण्याच्या विशिष्ट स्थितीमुळे चंद्रग्रहण आणि सूर्यग्रहण होतात.

खगोलशास्त्रातील (astronomy) दृष्टीने हे नियमितपणे घडणारे fenômeno (phenomenon) आहे.

अधिक माहितीसाठी आपण खालील संकेतस्थळांना भेट देऊ शकता:

1. Royal Museums Greenwich
2. NASA Science