लाभांश
विभागाकारानाचे फायदे:
- विशेष प्राविण्य (Specialization): विभागाकारामुळे कर्मचाऱ्यांचे लक्ष विशिष्ट कार्यांवर केंद्रित होते, ज्यामुळे ते अधिक कुशल बनतात.
- जबाबदारी निश्चिती (Accountability): प्रत्येक विभागाला त्यांच्या कामासाठी जबाबदार धरले जाते, त्यामुळे कामात सुधारणा होते.
- समन्वय (Coordination): एकाच विभागात काम करणारे लोक अधिक चांगल्या प्रकारे समन्वय साधू शकतात.
- व्यवस्थापनाची क्षमता (Management efficiency): विभागानुसार काम केल्याने व्यवस्थापन अधिक सोपे होते.
विभागाकारानाचे तोटे:
- विभागांमध्ये संघर्ष (Conflict between departments): विविध विभागांमध्ये उद्दिष्ट्ये साध्य करण्यासाठी स्पर्धा होऊ शकते, ज्यामुळे संघर्ष निर्माण होऊ शकतात.
- समन्वयाचा अभाव (Lack of coordination): काहीवेळा विभागांमध्ये योग्य समन्वय नसल्यामुळे कामात अडचणी येतात.
- खर्चिक (Expensive): प्रत्येक विभागासाठी स्वतंत्र कर्मचारी आणि संसाधने लागतात, ज्यामुळे खर्च वाढतो.
- एकात्मतेचा अभाव (Lack of integration): संपूर्ण संस्थेच्या दृष्टिकोन कमी होऊन केवळ विभागीय दृष्टिकोन वाढण्याची शक्यता असते.
नाममात्र सभासदास लाभांश मिळतो का?
कंपनी कायद्यानुसार, नाममात्र भागधारकांना (Nominal Shareholders) लाभांश मिळवण्याचा अधिकार आहे. लाभांश (Dividend) हा कंपनीच्या नफ्यातून भागधारकांना त्यांच्या भागांच्या प्रमाणात दिला जातो. त्यामुळे, जर कंपनीने लाभांश घोषित केला, तर तो नाममात्र भागधारकांनाही मिळतो.
परंतु, काहीवेळा कंपनी आपल्या नियमांनुसार किंवा धोरणानुसार लाभांशाच्या वाटपात बदल करू शकते. त्यामुळे, नाममात्र भागधारकांना लाभांश मिळेलच याची खात्री नसते.
अधिक माहितीसाठी, आपण कंपनीच्या भागधारकांसाठी असलेल्या नियमावलीची (Articles of Association) तपासणी करू शकता.
कंपनी भागधारकांकडून घेतलेल्या ठेव रकमेवर व्याज देते.
ठेवी स्वीकारण्याचे नियम:
- कंपनी कायद्यानुसार, काही कंपन्या भागधारकांकडून ठेवी स्वीकारू शकतात.
- ठेवी स्वीकारण्यासाठी कंपनीला काही नियम आणि अटी पूर्ण कराव्या लागतात.
- ठेवीदारांना कंपनी निश्चित दराने व्याज देते.
- ठेवीची रक्कम ठराविक कालावधीसाठी कंपनीकडे जमा असते.
अधिक माहितीसाठी, आपण कंपनीच्या वेबसाइटला भेट देऊ शकता किंवा कंपनीच्या अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधू शकता.
लाभांशाचे दर खालील घटकांवर अवलंबून असतात:
- कंपनीचा नफा
- कंपनीचे धोरण
- गुंतवणुकीवरील परतावा
लाभांश हा भागधारकांसाठी उत्पन्नाचा एक महत्त्वाचा स्रोत असतो.
डिव्हिडंड (लाभांश) काढण्याची प्रक्रिया कंपनीच्या धोरणावर अवलंबून असते. सामान्यतः, लाभांश खालीलप्रमाणे काढला जातो:
- कंपनीचा निव्वळ नफा: कंपनी प्रथम वर्षाचा निव्वळ नफा (Net Profit) काढते.
- लाभांश वाटपाचा निर्णय: कंपनीच्या संचालक मंडळाची (Board of Directors) बैठक होते, ज्यात लाभांशाची रक्कम ठरवली जाते.
- लाभांशाची रक्कम निश्चित करणे: संचालक मंडळ प्रति शेअर लाभांशाची रक्कम ठरवते.
- लाभांश वितरण: कंपनी भागधारकांना (Shareholders) त्यांच्याकडील शेअर्सच्या प्रमाणात लाभांश वितरित करते.
मागील 1 वर्षाचा लाभांश विभागण्याची प्रक्रिया खालीलप्रमाणे असू शकते:
- अंतरिम लाभांश (Interim Dividend): कंपनी वर्षाच्या मध्यात अंतरिम लाभांश देऊ शकते.
- अंतिम लाभांश (Final Dividend): वर्षाच्या अखेरीस, वार्षिक निकालानंतर अंतिम लाभांश दिला जातो.
- विशेष लाभांश (Special Dividend): कंपनी काही विशेष परिस्थितीत, जसे की मोठा नफा झाल्यास विशेष लाभांश देऊ शकते.
उदाहरण:
एखाद्या कंपनीने मागील वर्षी रु. 10 प्रति शेअर लाभांश जाहीर केला, तर तो खालीलप्रमाणे विभागला जाऊ शकतो:
- अंतरिम लाभांश: रु. 3 प्रति शेअर
- अंतिम लाभांश: रु. 7 प्रति शेअर