भूमापन
कोणत्याही शिखराची समुद्रसपाटीपासून उंची मोजण्यासाठी विविध भूगर्भीय सर्वेक्षण (Geodetic Surveying) पद्धतींचा वापर केला जातो. अचूक उंची काढण्यासाठी अनेकदा अनेक तंत्रे एकत्र वापरली जातात. येथे काही प्रमुख पद्धती दिल्या आहेत:
1. संदर्भ बिंदू (Reference Point) - सरासरी समुद्रसपाटी (Mean Sea Level):
सर्वप्रथम, "समुद्रसपाटी" म्हणजे नेमके काय हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. समुद्राची पातळी भरती-ओहोटीमुळे बदलत असते. त्यामुळे, अनेक वर्षांच्या निरीक्षणातून काढलेली सरासरी समुद्रसपाटी (Mean Sea Level - MSL) हा उंची मोजण्यासाठी जागतिक संदर्भ बिंदू म्हणून वापरला जातो. वेगवेगळ्या देशांमध्ये स्थानिक सरासरी समुद्रसपाटीचे संदर्भ बिंदू असू शकतात.
2. पारंपारिक/भूगर्भीय सर्वेक्षण पद्धती (Traditional/Geodetic Surveying Methods):
- त्रिकोणीय सर्वेक्षण (Trigonometric Surveying / Triangulation): ही एक जुनी पण प्रभावी पद्धत आहे. यात भूभागावर अनेक निरीक्षण केंद्रे (survey stations) निश्चित केली जातात, जी एकमेकांपासून निश्चित अंतरावर असतात. या केंद्रांवरून शिखराच्या माथ्याकडे कोन (angles) मोजले जातात. त्रिकोणमितीच्या नियमांचा वापर करून, ज्ञात कोन आणि अंतरांच्या आधारे शिखराची उंची काढली जाते. यासाठी थिओडोलाइट (Theodolite) सारखी उपकरणे वापरली जातात.
- दाबमापक (Barometric Altimetry): वातावरणातील दाब उंचीनुसार कमी होतो. या तत्त्वावर आधारित दाबमापक उपकरणे (altimeters) वापरून उंचीचा अंदाज लावला जातो. तथापि, हवामानातील बदलांमुळे दाबात फरक पडत असल्याने ही पद्धत अचूक उंचीसाठी फारशी विश्वसनीय नाही, पण अंदाजे उंचीसाठी उपयुक्त आहे.
3. आधुनिक पद्धती
सिटी सर्वे उतारा वरील घराच्या जागेचे क्षेत्रफळ मोजण्याची प्रक्रिया:
सिटी सर्वे उतारा (City Survey Extract) हा मालमत्तेच्या मालकीचा आणि क्षेत्राचा एक महत्त्वाचा कायदेशीर दस्तावेज असतो. त्यावर नमूद असलेल्या माहितीनुसार घराच्या जागेचे क्षेत्रफळ मोजण्यासाठी खालील प्रक्रिया उपयुक्त ठरू शकते:
-
उतारा काळजीपूर्वक वाचा:
- सिटी सर्वे उतार्यात मालमत्तेचे क्षेत्रफळ (Area) वेगवेगळ्या युनिट्समध्ये दिलेले असू शकते, जसे की चौरस मीटर (Square Meters), चौरस फूट (Square Feet) किंवा हेक्टर (Hectare).
- उतार्यात 'क्षेत्रफळ' किंवा 'Area' असा उल्लेख शोधा.
- क्षेत्रफळ कोणत्या युनिटमध्ये आहे, ते तपासा.
-
क्षेत्रफळ रूपांतरण (Area Conversion):
- जर क्षेत्रफळ चौरस मीटरमध्ये दिले असेल, तर तुम्ही ते चौरस फुटात रूपांतरित करू शकता. १ चौरस मीटर = १०.७६४ चौरस फूट.
- क्षेत्रफळ हेक्टरमध्ये दिले असल्यास, ते चौरस मीटरमध्ये रूपांतरित करा. १ हेक्टर = १०,००० चौरस मीटर.
- ऑनलाईन क्षेत्रफळ रूपांतरण साधने (Online Area Conversion Tools) वापरून तुम्ही हे रूपांतरण करू शकता.
-
साइटची प्रत्यक्ष पाहणी:
- उतार्यावरील माहितीनुसार प्रत्यक्ष जागेची पाहणी करा.
- जागेच्या सीमा (Boundaries) आणि आकार (Shape) तपासा.
- जर जागेचा आकार अनियमित असेल, तर त्याचे लहान, नियमित आकारात विभाजन करा आणि प्रत्येक भागाचे क्षेत्रफळ मोजा.
-
अधिकृत मोजणी:
- सर्वात अचूक क्षेत्रफळ मिळवण्यासाठी, एखाद्या परवानाधारक भूमापक (Licensed Surveyor) किंवा सिटी सर्वे ऑफिसमधील अधिकाऱ्यांकडून जागेची मोजणी करून घ्या.
- ते तुम्हाला जागेचे अचूक क्षेत्रफळ आणि सीमांकनाबद्दल (Demarcation) माहिती देऊ शकतील.
-
निकाल:
- अशा प्रकारे सिटी सर्वे उतारावरील माहिती आणि प्रत्यक्ष जागेची पाहणी करून तुम्ही तुमच्या घराच्या जागेचे क्षेत्रफळ अचूकपणे मोजू शकता.
नोंद: सिटी सर्वे उतारा हा कायदेशीर दस्तावेज असल्याने, त्यातील माहिती अंतिम मानली जाते. काही शंका असल्यास, संबंधित शासकीय कार्यालयाशी संपर्क साधा.
उदा. जमिनीची लांबी 500 फुट व रुंदी 200 फुट आहे असे समजू.
आता आपण क्षेत्रफळ काढूया त्यासाठी लांबी ×रुंदी = एकूण चौ.फुट क्षेत्रफळ हे सुत्र वापरु.म्हणजेच
500 × 200 = 100,000 चौरस फूट
आता या संख्येला एक गुंठा म्हणजेच 1089 चौ.फूट ने भाग देऊ.
100000 ÷ 1089 = 91.8273645546
40 गुंठे = 1 एकर म्हणून
2 एकर 11 गुंठे 827 चौ.फूट हे क्षेत्रफळ
जर लांबी व रुंदी व रुंदी एकसमान नसेल तर त्यासाठी एक उपाय आहे.
उदा. जमिनीच्या एका बाजूची लांबी 510 तर दुसर्या बाजूची लांबी 500 आहे व एका बाजूची रुंदी 212 व दुसर्या बाजूची रुंदी 200 आहे तर त्या एकसमान करुन घ्या खालीलप्रमाणे...
लांबी
510 + 500 = 1010
1010 ÷ 2 = 505 लांबी
रुंदी
200 + 212 = 412
412 ÷ 2 = 206 रुंदी
आता या लांबी व रुंदी यांचा गुणाकार करा व आलेल्या संख्येला 1089 ने भाग द्या तुम्हाला तुमचे उत्तर मिळेल.
जसे की,
505 × 206 = 104,030 चौ.फूट
104030 ÷ 1089 = 95.5280073462
हे आले क्षेत्रफळ गुंठे व चौ.फूट मध्ये.
1089 चौ.फूट = 1 गुंठा
43560 चौ.फूट = 40 गुंठे म्हणजेच 1 एकर
त्रिकोणी जमीनीसाठी पाया×उंची=क्षेत्रफळ हे सूत्र वापरा....
भूकरमापकांची निवड प्रामुख्याने दोन प्रकारे होते:
- राज्य सरकारद्वारे भूकरमापकांची भरती केली जाते.
- महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगा (MPSC) सारख्या संस्थांद्वारे परीक्षा घेतल्या जातात.
- या परीक्षांमध्ये उत्तीर्ण झालेल्या उमेदवारांना भूकरमापक म्हणून नियुक्त केले जाते.
- खाजगी भूमापन कंपन्या आणि भूकरमापन सल्लागार त्यांच्या गरजेनुसार भूकरमापकांची निवड करतात.
- या निवडीमध्ये शैक्षणिक पात्रता आणि अनुभवावर लक्ष दिले जाते.
आवश्यक पात्रता:
- भूकरमापन विषयातील पदवी किंवा डिप्लोमा.
- गणित आणि भूमितीचे चांगले ज्ञान.
- भूमी अभिलेख आणि कायद्याचे ज्ञान.
अधिक माहितीसाठी, आपण महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या वेबसाइटला भेट देऊ शकता.
मग आता तुमचा प्रश्न की , plot कुठं आहे ते कसे समजेल....
आता या साठी तालूका भुअभिलेख यांच्या कडे ठराविक फीस् भरून सदर plot चे असलेले कागदपञांच्या आधारे सरळ सरळ मोजणी अर्ज करून टाका....
त्यात तुमच्या बर्याचश्या बाबी clear होऊन जातील ...
आणि मग घर बांधा...