कंपनी नोंदणी
- private limited company (प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी): ५,००० ते २०,००० रुपये.
- one person company (एक व्यक्ती कंपनी): ४,००० ते १०,००० रुपये.
- limited liability partnership (एलएलपी): ५०० रुपये.
कंपनी वह होती है, जो कुछ प्रशिक्षित लोग मिलकर बनाते हैं, जिसका उपयोग विभिन्न तरह के सामान बेचने व खरीदने के लिए या सेवाओं को प्रदान करने या फिर लेने के लिए किया जाता है. आज के समय में भारत देश में बहुत सी ऐसी कंपनी है, जो नंबर वन पर है, लेकिन बहुत सी ऐसी कंपनी है, जो आज तक संघर्ष कर रही हैं, क्योंकि आज के समय में बाजार में इतनी अधिक प्रतियोगिता बढ़ गई है, कि कोई भी बाजार में संतुलन नहीं बना पा रहा है. आज हम आपको विस्तारपूर्वक बताएंगे कि कंपनी क्या होती है और वह किस तरह से कार्य करती है, साथ ही बताएंगे कंपनी के कितने प्रकार होते हैं.
कंपनी क्या है ? (What is a Company ?)
कुछ चुने हुए प्रशिक्षित अधिकारी जब एक संगठन को मिलकर चलाते हैं, तो वह एक कंपनी बन जाती है. कंपनी में मौजूद शेयरधारकों द्वारा सामान बेचने व खरीदने के लिए या फिर सेवाओं का आदान प्रदान करने के लिए उस कंपनी का निर्माण किया जाता है. कुछ कंपनियां लाभकारी संगठन से जुड़ी होती है और कुछ कंपनियां गैर-लाभकारी संगठन के लिए भी कार्य करती हैं. एक अकेला इंसान किसी भी कंपनी को नहीं चला सकता है, उसे उस कंपनी को चलाने के लिए कई सारे श्रमिकों की आवश्यकता होती है, जिसके लिए वे कई लोगों को रोजगार प्रदान करती हैं. कंपनियों को हक होता है, कि वे दूसरी कंपनियों के शेयर खरीद कर उन्हें अपने नाम कर सकती हैं व जरूरत पड़ने पर दूसरी कंपनियों पर मुकदमा भी कर सकती हैं. इसके अतिरिक्त एक कंपनी अपनी पूंजी वृद्धि के लिए बाजार से पैसा उधार भी लेती है व अपने शेयर बेच कर पैसे इकट्ठा भी करती है. यदि कानूनी रूप से देखा जाए, तो सभी प्रकार की कंपनियों के पास समान अधिकार व जिम्मेदारियां होती हैं. साथ ही उनके पास जिम्मेदारी के तौर पर कुछ कानूनी नियम भी होते हैं, जिनका अनुसरण करना उनके लिए अनिवार्य होता है. यदि कोई भी कंपनी कानून के बनाए हुए नियमों का उल्लंघन करती है, तो वे उनके लिए दंडनीय अपराध होता है.
कंपनी के प्रकार (Types of Company)
आमतौर पर कंपनी के कई सारे प्रकार होते हैं, जो निम्नलिखित है:-
·
·
·
·
·
·
·
खर्च (अनुमानित):
- कंपनी रजिस्ट्रेशन खर्च: रु. ५,००० - रु. १०,००० (कंपनीच्या प्रकारानुसार)
- ऑफिस सेटअप खर्च: रु. २०,००० - रु. ५०,००० (आवश्यकतेनुसार)
- वेबसाईट आणि मार्केटिंग खर्च: रु. १०,००० - रु. २०,०००
- सॉफ्टवेअर आणि इतर टूल्स खर्च: रु. ५,००० - रु. १०,००० (आवश्यकतेनुसार)
- इतर खर्च: रु. ५,००० - रु. १०,०००
एकूण वार्षिक खर्च: रु. ५०,००० - रु. १,००,००० (अंदाजे)
नोंदणी प्रक्रिया:
- कंपनीचा प्रकार निश्चित करा:
तुम्ही sole proprietorship (एकल मालकी), partnership (भागीदारी), LLP (limited liability partnership), किंवा private limited company यापैकी कोणताही प्रकार निवडू शकता.
- नाव निश्चित करा:
कंपनीसाठी नाव निश्चित करा आणि ते MCA (Ministry of Corporate Affairs) पोर्टलवर उपलब्ध आहे का ते तपासा.
- डॉक्युमेंट्स तयार करा:
आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवा.
- रजिस्ट्रेशन अर्ज भरा:
MCA पोर्टलवर आवश्यक फॉर्म भरा आणि फी भरा.
- पॅन कार्ड (PAN) आणि टॅन (TAN) मिळवा:
कंपनीसाठी पॅन कार्ड आणि टॅन कार्ड मिळवा.
- GST नोंदणी:
GST साठी नोंदणी करा.
टीप:
- खर्च तुमच्या गरजेनुसार बदलू शकतो.
- सुरुवातीला तुम्ही Virtual office चा पर्याय निवडू शकता.
- एकट्याने काम करत असल्यास Sole Proprietorship निवडणे सोपे राहील.
अधिक माहितीसाठी तुम्ही CA (Chartered Accountant) किंवा कंपनी रजिस्ट्रेशन कन्सल्टंटची मदत घेऊ शकता.
सरकारी संकेतस्थळ: Ministry of Corporate Affairs (MCA)
कंपनी प्रायव्हेट लिमिटेड रजिस्टर करण्यासाठी येणारा खर्च अनेक घटकांवर अवलंबून असतो, जसे की:
- कंपनीचे नाव नोंदणी शुल्क: हे शुल्क साधारणपणे रु. 500 ते रु. 1,000 पर्यंत असू शकते.
- डिजिटल सिग्नेचर सर्टिफिकेट (DSC): डायरेक्टर आणि काही सदस्यांसाठी DSC आवश्यक असते, ज्याची किंमत रु. 1,500 ते रु. 3,000 प्रति व्यक्ती असते.
- डायरेक्टर आयडेंटिफिकेशन नंबर (DIN): प्रत्येक डायरेक्टरसाठी DIN आवश्यक असतो आणि त्याची किंमत रु. 500 असते.
- प्रोफेशनल फी: चार्टर्ड अकाउंटंट (CA) किंवा कंपनी सेक्रेटरी (CS) यांच्याकडून कंपनी रजिस्ट्रेशनची प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी त्यांची फी रु. 5,000 ते रु. 20,000 पर्यंत असू शकते.
- स्टॅम्प ड्यूटी: कंपनीच्या अधिकृत भांडवलानुसार (Authorized Capital) स्टॅम्प ड्यूटी लागते.
- इतर खर्च: यामध्ये मेमोरँडम ऑफ असोसिएशन (MoA) आणि आर्टिकल्स ऑफ असोसिएशन (AoA) तयार करणे, नोटरी खर्च इत्यादींचा समावेश असतो.
सरासरी खर्च: त्यामुळे, कंपनी प्रायव्हेट लिमिटेड रजिस्टर करण्यासाठी एकूण खर्च रु. 8,000 ते रु. 30,000 पर्यंत येऊ शकतो.
तुम्ही [https://www.mca.gov.in/content/mca/global/en/home.html](https://www.mca.gov.in/content/mca/global/en/home.html) या वेबसाइटला भेट देऊन अधिक माहिती मिळवू शकता.
प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी नोंदणी करण्याची प्रक्रिया
प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी (Private Limited Company) नोंदणी करण्यासाठी खालील प्रक्रिया आणि कागदपत्रे आवश्यक आहेत:1. कंपनीचे नाव निश्चित करणे:
- कंपनी कायद्यानुसार, तुमच्या कंपनीचे नाव युनिक (Unique) असायला हवे.
- तुम्ही MCA (Ministry of Corporate Affairs) च्या वेबसाईटवर जाऊन नावाची उपलब्धता तपासू शकता.
2. डिरेक्टर्स आणि शेअरहोल्डर्स (Directors and Shareholders):
- कमीत कमी दोन डिरेक्टर्स आणि दोन शेअरहोल्डर्स असणे आवश्यक आहे.
- Directors Identification Number (DIN) आणि Digital Signature Certificate (DSC) मिळवणे आवश्यक आहे.
3. आवश्यक कागदपत्रे:
- डिरेक्टर्स आणि शेअरहोल्डर्सचे ओळखपत्र: आधार कार्ड, पॅन कार्ड, वोटर आयडी (Voter ID).
- पत्त्याचा पुरावा: बँक स्टेटमेंट (Bank Statement), युटिलिटी बिल (Utility Bill).
- कंपनीचा पत्ता: Registered office चा पत्ता आणि पुरावा.
- मेमोरँडम ऑफ असोसिएशन (Memorandum of Association - MOA): कंपनीचे उद्दिष्ट्ये आणि कार्यक्षेत्र.
- आर्टिकल्स ऑफ असोसिएशन (Articles of Association - AOA): कंपनीच्या अंतर्गत नियमांचे आणि व्यवस्थापनाचे तपशील.
4. नोंदणी प्रक्रिया:
- STEP 1: MCA पोर्टलवर DSC आणि DIN साठी अर्ज करा.
- STEP 2: कंपनीच्या नावाची उपलब्धता तपासा आणि नाव आरक्षित करा.
- STEP 3: SPICe+ फॉर्म भरून कंपनीची नोंदणी करा.
- STEP 4: आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
- STEP 5: फी भरा आणि फॉर्म सबमिट करा.
5. कंपनी प्रमाणपत्र:
- नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर, MCA तुम्हाला कंपनीचे प्रमाणपत्र (Certificate of Incorporation) जारी करते.
6. इतर आवश्यक गोष्टी:
- पॅन कार्ड (PAN Card) आणि टॅन (TAN) साठी अर्ज करा.
- कंपनीच्या नावे बँक खाते उघडा.
नोंदणीसाठी लागणारा वेळ: साधारणपणे 15 ते 25 दिवस लागू शकतात.
खर्च: सरकारी फी आणि प्रोफेशनल चार्जेस (Professional Charges) मिळून अंदाजे खर्च रु. 8,000 ते रु. 15,000 पर्यंत येऊ शकतो.
अधिक माहितीसाठी, आपण मिनिस्ट्री ऑफ कॉर्पोरेट अफेअर्स (Ministry of Corporate Affairs) च्या वेबसाइटला भेट देऊ शकता: www.mca.gov.in