शरीरशास्त्र
शरीरशास्त्र प्रश्नपत्रिका (Physiology Question Paper)
सूचना:
- सर्व प्रश्न सोडवणे अनिवार्य आहे.
- जिथे आवश्यक असेल तिथे सुबक आकृत्या काढा.
- प्रत्येक प्रश्नाला दिलेले गुण कंसात दर्शविले आहेत.
विभाग अ: बहुपर्यायी प्रश्न (प्रत्येकी १ गुण)
- मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी कोणती?
- अ) स्वादुपिंड
- ब) यकृत
- क) थायरॉईड
- ड) पीयूषिका
- रक्तातील ऑक्सिजन वाहून नेण्याचे मुख्य कार्य कोण करतो?
- अ) श्वेत रक्त पेशी (White Blood Cells)
- ब) प्लेटलेट्स (Platelets)
- क) तांबड्या रक्त पेशी (Red Blood Cells)
- ड) प्लाझ्मा (Plasma)
- मानवी हृदयाला किती कप्पे (Chambers) असतात?
- अ) २
- ब) ३
- क) ४
- ड) ५
- पचनाची सुरुवात मानवी शरीरात कोठे होते?
- अ) जठर (Stomach)
- ब) लहान आतडे (Small Intestine)
- क) तोंड (Mouth)
- ड) मोठे आतडे (Large Intestine)
- मेंदूचा कोणता भाग शरीराचे संतुलन राखण्याचे कार्य करतो?
- अ) प्रमस्तिष्क (Cerebrum)
- ब) अनुमस्तिष्क (Cerebellum)
- क) मेंदूचा देठ (Brainstem)
- ड) थॅलॅमस (Thalamus)
विभाग ब: लघुउत्तरी प्रश्न (प्रत्येकी ३ गुण)
- रक्ताची प्रमुख कार्ये कोणती आहेत? थोडक्यात स्पष्ट करा.
- मूत्रपिंडाचे कार्य (Function of Kidney) स्पष्ट करा.
- श्वसन क्रिया (Process of Respiration) कशी होते, थोडक्यात सांगा.
- चेतातंतू पेशीची (Neuron) रचना स्पष्ट करा. (आकृती काढल्यास अधिक गुण)
- सांध्यांचे (Joints) प्रमुख प्रकार सांगून प्रत्येकाचे एक उदाहरण द्या.
विभाग क: दीर्घोत्तरी प्रश्न (प्रत्येकी ७ गुण)
- मानवी पचन संस्थेचे सविस्तर वर्णन करा आणि तिची आकृती काढा.
- मानवी हृदयाची रचना आणि कार्य स्पष्ट करा. (आकृती आवश्यक)
- ग्रंथी संस्था (Endocrine System) म्हणजे काय? प्रमुख अंतःस्रावी ग्रंथींची (Endocrine Glands) नावे आणि त्यांची कार्ये स्पष्ट करा.
मणके (Vertebrae) म्हणजे पाठीच्या कण्यातील (Spinal Column) हाडांची मालिका. हे पाठीचा कणा बनवणारे अनियमित आकाराचे हाडे आहेत.
संरचना: मानवी शरीरात साधारणपणे 33 मणके असतात, जे एकमेकांवर रचलेले असतात आणि मणक्यांच्या गादीने (Intervertebral discs) वेगळे केलेले असतात. हे मणके शरीराला आधार देतात.
कार्य: मणक्यांचे मुख्य कार्य म्हणजे पाठीच्या कण्यातील नाजूक मज्जारज्जूचे (Spinal Cord) संरक्षण करणे, ज्यामुळे मेंदू आणि उर्वरित शरीरामध्ये संदेशवहन होते. तसेच, ते शरीराला आधार देतात, हालचालींमध्ये लवचिकता देतात आणि शरीराचे वजन पेलतात.
प्रकार: मणक्यांना त्यांच्या स्थानानुसार विविध भागांमध्ये वर्गीकृत केले जाते, जसे की मान (Cervical), छाती (Thoracic), कंबर (Lumbar), त्रिक (Sacrum) आणि अनुत्रिक (Coccyx).
शरीरातील लाल पेशी (Red Blood Cells) मुख्यत्वे अस्थिमज्जामध्ये (Bone Marrow) तयार होतात. अस्थिमज्जा हे हाडांच्या आत आढळणारे एक मऊ, स्पंजसारखे ऊतक (tissue) आहे.
माणसाच्या शरीरातील हाडे जाळली तरी नष्ट होत नाहीत.
हाडे: हाडे कॅल्शियम फॉस्फेट नावाच्या खनिजाने बनलेली असतात. हे खनिज अत्यंत स्थिर असते आणि उच्च तापमानालाही टिकून राहते. त्यामुळे, हाडे जाळली तरी ती पूर्णपणे नष्ट होत नाहीत, तर त्यांची राख होते.
महत्व: हाडे मानवी शरीरासाठी अत्यंत आवश्यक आहेत. ते शरीराला आधार देतात, महत्वाच्या अवयवांचे संरक्षण करतात आणि हालचाल करण्यास मदत करतात.
तुमचा प्रश्न "मानवी शरीर मानवाचे नाही म्हणतात ते कितपत खरे आहे?" याबद्दल आहे. या विधानाकडे अनेक दृष्टीने पाहता येते:
- वैज्ञानिक दृष्टिकोन: मानवी शरीर हे खरं तर मानवी पेशी, सूक्ष्मजंतू आणि इतर सूक्ष्मजीवांपासून बनलेले आहे. आपल्या शरीरात अनेक जीवाणू (bacteria) असतात, जे पचनक्रियेत आणि रोगप्रतिकारशक्तीत मदत करतात. त्यामुळे, ह्या अर्थाने शरीर केवळ 'आपले' नाही, तर अनेक जीवांचे एकत्रित अस्तित्व आहे.
- आध्यात्मिक दृष्टिकोन: काही आध्यात्मिक विचारधारेनुसार, शरीर हे नश्वर आहे आणि आत्मा किंवा चेतना हे अधिक महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे, शरीर हे केवळ आत्म्याचे एक तात्पुरते निवासस्थान आहे, असे मानले जाते.
- सामाजिक दृष्टिकोन: शरीर हे केवळ व्यक्तीचे नसून समाजाचा भाग आहे. अवयवदान, वैद्यकीय संशोधन, आणि सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीने शरीराचा उपयोग समाजासाठी केला जातो.
त्यामुळे, 'मानवी शरीर मानवाचे नाही' हे विधान पूर्णपणे सत्य नाही, पण त्यात काही प्रमाणात तथ्य आहे. हे विधान कोणत्या संदर्भात केले आहे, यावर ते अवलंबून असते.
अधिक माहितीसाठी, तुम्ही खालील लिंकवर क्लिक करू शकता:
उत्तर: आजच्या मानवाच्या मेंदूचे सरासरी वजन सुमारे 1.2 ते 1.5 किलोग्राम (2.6 ते 3.3 पाउंड) असते.