पर्यटन क्षेत्राच्या विकासात सरकारची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. सरकार पर्यटन धोरणे तयार करते, पायाभूत सुविधांचा विकास करते आणि पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध योजना राबवते.

सरकारच्या भूमिकेचे प्रमुख पैलू:

• धोरण आणि नियोजन: पर्यटन मंत्रालय हे देशात पर्यटन विकासासाठी राष्ट्रीय धोरणे आणि कार्यक्रम तयार करणारी नोडल एजन्सी आहे. यामध्ये पर्यटन स्थळांचा विकास, पर्यटकांना आकर्षित करणे आणि पर्यटन उद्योगाला चालना देणे यासाठी योजना आखल्या जातात.
• पायाभूत सुविधांचा विकास: पर्यटन स्थळांपर्यंत पोहोचण्यासाठी रस्ते, रेल्वे, विमानतळ आणि इतर कनेक्टिव्हिटी सुधारणे, तसेच पर्यटकांसाठी निवास, पाणी, वीज आणि सार्वजनिक सुविधा उपलब्ध करून देणे हे सरकारचे महत्त्वाचे कार्य आहे.
• प्रचार आणि विपणन: 'अतुल्य भारत' (Incredible India) सारख्या मोहिमांद्वारे भारत सरकार देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताच्या पर्यटन स्थळांचा प्रचार करते. यामध्ये जाहिराती, माहिती प्रसार आणि पर्यटन सेमिनार आयोजित करणे यांचा समावेश आहे.
• मानव संसाधन विकास: पर्यटन क्षेत्रात कुशल मनुष्यबळ तयार करण्यासाठी सरकार प्रशिक्षण कार्यक्रम आणि योजना राबवते.
• नियमन आणि गुणवत्ता नियंत्रण: पर्यटन सेवांची गुणवत्ता सुनिश्चित करण्यासाठी आणि पर्यटकांच्या सुरक्षिततेसाठी सरकार नियम आणि कायदे तयार करते.
• आंतरराष्ट्रीय सहकार्य: इतर देशांशी पर्यटन विकासासाठी सहकार्य करणे आणि परदेशी पर्यटकांना आकर्षित करण्यासाठी व्हिसा धोरणांमध्ये सुधारणा करणे हे देखील सरकारचे कार्य आहे.
• स्थानिक सहभाग आणि रोजगार निर्मिती: पर्यटन उद्योगात स्थानिक स्वराज्य संस्था, गैर-सरकारी संस्था आणि युवकांचा सहभाग वाढवण्यासाठी सरकार प्रयत्न करते. पर्यटन क्षेत्राच्या विकासामुळे हॉटेल उद्योग, आतिथ्य उद्योग, सेवा क्षेत्र आणि परिवहन उद्योगात रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात.
• विशेष पर्यटन प्रकारांना प्रोत्साहन: पर्यावरणस्नेही पर्यटन (Eco-tourism), धार्मिक पर्यटन, आरोग्य पर्यटन, आयुर्वेद आणि वैद्यकीय पर्यटन यांसारख्या विशेष पर्यटन प्रकारांना सरकार प्रोत्साहन देते.

थोडक्यात, सरकार पर्यटन क्षेत्राला आर्थिक विकासाचे एक महत्त्वाचे साधन मानते आणि या क्षेत्राच्या सर्वांगीण विकासासाठी सक्रिय भूमिका बजावते.