१. जाहिरातीचे स्वरूप (Nature of Advertising):

• सशुल्क स्वरूप (Paid Form): जाहिरात नेहमी सशुल्क असते. जाहिरातदार (Advertiser) माध्यम वापरण्यासाठी पैसे देतो.
• अवैयक्तिक सादरीकरण (Non-personal Presentation): जाहिरात ही वैयक्तिकरित्या दिली जात नाही (उदा. जसे सेल्समन करतो). ती मास मीडियाद्वारे (उदा. टीव्ही, रेडिओ, वर्तमानपत्रे) मोठ्या जनसमुदायापर्यंत पोहोचवली जाते.
• प्रायोजक ओळख (Identified Sponsor): जाहिरात देणारा कोण आहे हे स्पष्टपणे नमूद केलेले असते, ज्यामुळे जबाबदारी निश्चित होते.
• प्रेरणादायी (Persuasive): जाहिरातीचा मुख्य उद्देश ग्राहकांना उत्पादने किंवा सेवा खरेदी करण्यासाठी किंवा विशिष्ट कृती करण्यासाठी प्रवृत्त करणे हा असतो.
• माहितीपूर्ण (Informative): जाहिराती उत्पादने, सेवा किंवा कल्पनांबद्दल नवीन माहिती देतात, त्यांची वैशिष्ट्ये आणि फायदे स्पष्ट करतात.
• विविध माध्यमे (Various Media): जाहिराती वर्तमानपत्रे, मासिके, रेडिओ, दूरदर्शन, इंटरनेट, सोशल मीडिया, होर्डिंग्ज इत्यादी अनेक माध्यमांद्वारे प्रदर्शित केल्या जातात.

२. जाहिरातीचे उद्देश (Purpose of Advertising):

• माहिती देणे (To Inform): नवीन उत्पादने किंवा सेवांबद्दल ग्राहकांना माहिती देणे, त्यांची वैशिष्ट्ये, वापर आणि फायदे समजावून सांगणे. (उदा. 'हा नवीन साबण बाजारात आला आहे.')
• मन वळवणे/प्रवृत्त करणे (To Persuade): ग्राहकांना प्रतिस्पर्धक उत्पादनांऐवजी विशिष्ट उत्पादन खरेदी करण्यासाठी किंवा सेवा वापरण्यासाठी राजी करणे. यात भावनिक किंवा तार्किक अपीलचा वापर केला जातो. (उदा. 'आमचे उत्पादन सर्वात चांगले का आहे?')
• आठवण करून देणे (To Remind): ग्राहकांना आधीच माहित असलेल्या उत्पादनाची किंवा सेवेची आठवण करून देणे, जेणेकरून ते बाजारपेठेत विसरले जाणार नाही. (उदा. 'तुमच्या आवडत्या कोल्ड्रिंकची आठवण करून देणे.')
• प्रतिमा निर्माण करणे (To Build Brand Image): ब्रँडची सकारात्मक प्रतिमा (Image) किंवा सद्भावना (Goodwill) निर्माण करणे, ज्यामुळे ग्राहकांचा त्या ब्रँडवर विश्वास वाढतो.
• विक्री वाढवणे (To Increase Sales): जाहिरातीचा अंतिम उद्देश उत्पादनांची विक्री वाढवणे आणि कंपनीचा नफा वाढवणे हा असतो.
• नवीन ग्राहक शोधणे (To Find New Customers): नवीन बाजारपेठांमध्ये प्रवेश करणे किंवा नवीन ग्राहक वर्ग आकर्षित करणे.
• स्पर्धकांना प्रत्युत्तर देणे (To Counter Competition): प्रतिस्पर्धकांच्या जाहिरातींना उत्तर देणे आणि आपल्या उत्पादनाचे श्रेष्ठत्व सिद्ध करणे.
• सामाजिक संदेश देणे (To Deliver Social Message): काही जाहिराती सामाजिक भल्यासाठी असतात, जसे की आरोग्य जागरूकता, पर्यावरणाचे रक्षण किंवा मतदान करण्याची प्रेरणा.

३. जाहिरातीचा विकास (Development of Advertising):

• प्राचीन काळ (Ancient Times):
  • प्राचीन सभ्यतेतही जाहिरातीचे प्राथमिक स्वरूप अस्तित्वात होते. बाजारात ओरडून वस्तू विकणे, भिंतींवर किंवा दगडांवर उत्पादनांबद्दल माहिती लिहिणे, शहरातील दूधवाले किंवा कोशासारखे लोक ओरडून आपल्या वस्तू विकत असत.
  • इजिप्तमध्ये पेपायरसवर (Papyrus) हरवलेल्या व्यक्तींची किंवा वस्तूंची जाहिरात केली जात असे.
• मुद्रण कलेचा उदय (Rise of Printing Press - 15th Century):
  • जर्मन शोधक जोहान्स गुटेनबर्गने (Johannes Gutenberg) मुद्रण कलेचा शोध लावल्यानंतर जाहिरात क्षेत्रात क्रांती झाली.
  • १४७२ मध्ये विल्यम कॅक्सटनने (William Caxton) इंग्लंडमध्ये पहिली छापलेली जाहिरात प्रकाशित केली, ज्यात एका धार्मिक पुस्तकाची जाहिरात होती.
  • यामुळे हँडबिल्स (Handbills), पोस्टर्स आणि वर्तमानपत्रांमधील जाहिरातींचा मार्ग मोकळा झाला.
• औद्योगिक क्रांती आणि १८वे-१९वे शतक (Industrial Revolution - 18th-19th Century):
  • औद्योगिक क्रांतीमुळे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन सुरू झाले आणि उत्पादने विकण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर जाहिरात करण्याची गरज निर्माण झाली.
  • वर्तमानपत्रांची संख्या वाढली आणि ती जाहिरातींसाठी एक महत्त्वाचे माध्यम बनली. जाहिरात एजन्सी (Advertising Agencies) या काळात उदयास येऊ लागल्या, जसे की वॉल्नी पामरने (Volney Palmer) १८४१ मध्ये अमेरिकेत पहिली जाहिरात एजन्सी सुरू केली.
  • ब्रँड्सना ओळख देण्यासाठी ट्रेडमार्क आणि लोगो (Logos) वापरण्यास सुरुवात झाली.